Previous Verse
Next Verse

Shloka 89

गजाननपूजा तथा औपासन-होमविधिः

Worship of Gajānana and the Procedure of Aupāsana-Homa

द्विषट्प्रकारं स गुरुं प्रणमेद्भुवि दण्डवत् । तदधीनो भवेन्नित्यं नान्यत्कर्म्म समाचरेत्

dviṣaṭprakāraṃ sa guruṃ praṇamedbhuvi daṇḍavat | tadadhīno bhavennityaṃ nānyatkarmma samācaret

In the prescribed manner, one should bow to the Guru upon the earth like a staff—by full prostration. Ever remaining under the Guru’s guidance and authority, one should not undertake any other action independently.

dvi-ṣaṭ-prakāramin twelve ways
dvi-ṣaṭ-prakāram:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootdvi (संख्या/प्रातिपदिक) + ṣaṭ (संख्या/प्रातिपदिक) + prakāra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Acc, 2nd), Ekavacana; dvigu ‘(in) twelve ways’ qualifying praṇamet
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (Nom, 1st), Ekavacana
gurumthe guru
gurum:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootguru (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Acc, 2nd), Ekavacana
praṇametshould bow to
praṇamet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√nam (नम्) + pra- (उपसर्ग) (धातु)
FormVidhiliṅ-lakāra (Optative), Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana; parasmaipada
bhuvion the ground
bhuvi:
Adhikaraṇa (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootbhū (भू) (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Saptamī (Loc, 7th), Ekavacana
daṇḍavatprostrate (like a staff)
daṇḍavat:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootdaṇḍavat (अव्यय)
FormAvyaya; manner-adverb ‘like a staff’ (prostrating)
tad-adhīnaḥdependent on him
tad-adhīnaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + adhīna (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (Nom, 1st), Ekavacana; tatpuruṣa ‘dependent on him/that (guru)’
bhavetshould be
bhavet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (भू) (धातु)
FormVidhiliṅ-lakāra (Optative), Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana; parasmaipada
nityamalways
nityam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootnitya (प्रातिपदिक/अव्ययार्थ)
FormAvyaya; adverb of time ‘always’
nanot
na:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormAvyaya; negation particle
anyatother
anyat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka, Dvitīyā (Acc, 2nd), Ekavacana; used with karma
karmaaction, duty
karma:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootkarman (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka, Dvitīyā (Acc, 2nd), Ekavacana
samācaretshould practice/perform
samācaret:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√car (चर्) + sam-ā- (उपसर्ग) (धातु)
FormVidhiliṅ-lakāra (Optative), Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana; parasmaipada

Suta Goswami

Tattva Level: pashu

Significance: Establishes guru-bhakti and obedience as the ‘adhikāra’ for Śiva-sādhana; without this, pilgrimage/rituals are considered spiritually unripe.

S
Shiva

FAQs

It teaches that progress in Shiva’s path depends on humility and surrender to the Guru, whose guidance disciplines the paśu (bound soul) and aligns one’s life with Shiva’s grace rather than ego-driven action.

Linga-worship and Saguna Shiva devotion are to be performed according to śāstra and dīkṣā; the verse emphasizes that correct practice, mantra, and observance are received and safeguarded through obedience to the Guru.

Daṇḍavat praṇāma (full prostration) to the Guru and steady adherence to the Guru-given sādhana—typically japa (often the Panchākṣarī), pūjā, and disciplined conduct—without self-willed deviations.