HomeRig VedaMandala 9Sukta 96Mantra 18
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 18

Sukta 9.96

Devata: Soma Pavamāna (with Virāj as cosmic order/form)

ऋषिमना य ऋषिकृत्स्वर्षाः सहस्रणीथः पदवीः कवीनाम् । तृतीयं धाम महिषः सिषासन्त्सोमो विराजमनु राजति ष्टुप् ॥

ऋषि॑मना॒ य ऋ॑षि॒कृत्स्व॒र्षाः स॒हस्र॑णीथः पद॒वीः क॑वी॒नाम् । तृ॒तीयं॒ धाम॑ महि॒षः सिषा॑स॒न्त्सोमो॑ वि॒राज॒मनु॑ राजति॒ ष्टुप् ॥

ṛ́ṣi-manā yá ṛṣi-kṛ́t sva-rṣā́ḥ sahásra-nīthaḥ padavī́ḥ kavīnā́m | tṛtī́yaṃ dhā́ma mahíṣaḥ sisāsánt sómo virā́jam ánu rājati stup ||

He whose mind is that of the seer, who makes seerhood, self-streaming in the luminous world—leader of a thousand paths, the path-finder of the poets: desiring the third abode, the great Bull, Soma, chants and reigns following the Virāj (the wide-shining creative order).

ऋषि॑ऽमनाः । यः । ऋ॒षि॒ऽकृत् । स्वः॒ऽसाः । स॒हस्र॑ऽनीथः । प॒द॒ऽवीः । क॒वी॒नाम् । तृ॒तीय॑म् । धाम॑ । म॒हि॒षः । सिसा॑सन् । सोमः॑ । वि॒ऽराज॑म् । अनु॑ । रा॒ज॒ति॒ । स्तुप् ॥ऋषिमनाः । यः । ऋषिकृत् । स्वःसाः । सहस्रनीथः । पदवीः । कवीनाम् । तृतीयम् । धाम । महिषः । सिसासन् । सोमः । विराजम् । अनु । राजति । स्तुप् ॥ṛṣi-manāḥ | yaḥ | ṛṣi-kṛt | svaḥ-sāḥ | sahasra-nīthaḥ | pada-vīḥ | kavīnām | tṛtīyam | dhāma | mahiṣaḥ | sisāsan | somaḥ | vi-rājam | anu | rājati | stup

ऋषि॑मनाhaving a seer’s mind, sage-minded
ऋषि॑मना:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootऋषि-मनस् (प्रातिपदिक) < मनस्
यःwho
यः:
कर्तृ (सम्बन्धवाचकः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऋषि॒कृत्सुamong the seer-makers / among the makers of seers
ऋषि॒कृत्सु:
अधिकारण (मध्ये/among)
TypeNoun/Adjective
Rootऋषि-कृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ)
स्व॒र्षाःwinning heaven/light; heaven-conquering
स्व॒र्षाः:
विशेषणम् (यः/सोमः)
TypeAdjective
Rootस्वर्-सा/स्वर्ष (प्रातिपदिक; ‘स्वर्’ + ‘सा/षा’)
स॒हस्र॑णीथःof thousandfold guidance/leading
स॒हस्र॑णीथः:
विशेषणम् (यः/सोमः)
TypeAdjective
Rootसहस्र-नीथ (प्रातिपदिक)
पद॒वीःthe path, track, way
पद॒वीः:
कर्तृ-समानााधिकरण/विशेष्य (यः…पदवीः)
TypeNoun
Rootपदवी (प्रातिपदिक)
क॑वी॒नाम्of the poets/seers
क॑वी॒नाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
तृ॒तीयम्the third
तृ॒तीयम्:
कर्म (धाम)
TypeAdjective
Rootतृतीय (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
धाम॑abode, station, realm
धाम॑:
कर्म
TypeNoun
Rootधामन् (प्रातिपदिक)
महि॒षःthe mighty one; bull (Soma)
महि॒षः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
सिषा॑सन्त्they wish to rule/command
सिषा॑सन्त्:
क्रिया
TypeVerb
Root√शास् (desiderative stem सिषास-)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
वि॒राज॑म्Virāj (radiant metre/splendour)
वि॒राज॑म्:
कर्म (अनु + acc.)
TypeNoun/Adjective
Rootविराज् (प्रातिपदिक)
अनु॑after, along, following
अनु॑:
उपपद-सम्बन्ध (following/along)
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
राजतिshines, rules
राजति:
क्रिया
TypeVerb
Root√राज्
ष्टुप्(in) the Ṣṭubh metre
ष्टुप्:
कर्म/उपपद (metre-specification)
TypeNoun
Rootष्टुप् (छन्दस्-नाम; प्रातिपदिक)