HomeRig VedaMandala 9Sukta 96Mantra 15
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 9.96

Devata: Soma Pavamāna (Soma in the act of purification)

एष स्य सोमो मतिभिः पुनानोऽत्यो न वाजी तरतीदरातीः । पयो न दुग्धमदितेरिषिरमुर्विव गातुः सुयमो न वोळ्हा ॥

ए॒ष स्य सोमो॑ म॒तिभि॑: पुना॒नोऽत्यो॒ न वा॒जी तर॒तीदरा॑तीः । पयो॒ न दु॒ग्धमदि॑तेरिषि॒रमु॒र्वि॑व गा॒तुः सु॒यमो॒ न वोळ्हा॑ ॥

eṣa sya somo matíbhiḥ punāno ’tyo na vājī taratīd arātīḥ | payo na dugdham aditer iṣiram urv iva gātuḥ su-yamo na voḷhā ||

This Soma, purified by our awakened thoughts, crosses beyond the forces of want and hostility like a swift steed rich in strength. Like milk drawn forth, he yields the impetuous, nourishing flow of Aditi—wide as the open path—well-guided, a sure bearer that carries us onward.

ए॒षः । स्यः । सोमः॑ । म॒तिऽभिः॑ । पु॒ना॒नः । अत्यः॑ । न । वा॒जी । तर॑ति । इत् । अरा॑तीः । पयः॑ । न । दु॒ग्धम् । अदि॑तेः । इ॒षि॒रम् । उ॒रुऽइ॑व । गा॒तुः । सु॒ऽयमः॑ । न । वोळ्हा॑ ॥एषः । स्यः । सोमः । मतिभिः । पुनानः । अत्यः । न । वाजी । तरति । इत् । अरातीः । पयः । न । दुग्धम् । अदितेः । इषिरम् । उरुइव । गातुः । सुयमः । न । वोळ्हा ॥eṣaḥ | syaḥ | somaḥ | mati-bhiḥ | punānaḥ | atyaḥ | na | vājī | tarati | it | arātīḥ | payaḥ | na | dugdham | aditeḥ | iṣiram | uru-iva | gātuḥ | su-yamaḥ | na | voḷhā

एषःthis (one)
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष-
स्यःhe/that (very one)
स्यः:
Kartā (एषः इत्यस्य सह-निर्देशः)
TypePronoun
Rootस (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स्य- (वैदिकः)
सोमःSoma
सोमः:
Kartā
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
मतिभिःwith thoughts / with hymnic intentions
मतिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
पुनानःpurifying (himself/being purified)
पुनानः:
Kartā (सोमस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootपू (धातु) + शानच् (वर्तमान-कृदन्त)
अत्यःa steed
अत्यः:
Kartā (उपमा-कर्तृ)
TypeNoun
Rootअत्य (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
वाजीprize-winning / swift
वाजी:
Kartā (अत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
तरतिcrosses over
तरति:
TypeVerb
Rootतॄ (धातु)
इदरा॑तीःhostile powers / obstructers
इदरा॑तीः:
Karma
TypeNoun
Rootइदरा॑ति (प्रातिपदिक; वैदिक-समास/व्युत्पत्तिः: इद् + राति ‘दान/उपहार’ → ‘इदं-राति’ प्रकारः; अर्थतः ‘विघ्न/शत्रु-दानव’)
पयःmilk
पयः:
Kartā (उपमा-कर्तृ)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
दुग्धम्milked (milk)
दुग्धम्:
Kartā/कर्म (सन्दर्भानुसार उपमा-पद)
TypeParticiple (used adjectivally/substantively)
Rootदुह् (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
अदितेःof Aditi
अदितेः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
इषिरम्fresh/strong, invigorating
इषिरम्:
Viśeṣaṇa (पयः/दुग्धम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootइषिर (प्रातिपदिक)
उर्विवas if wide/broad
उर्विव:
TypeAdjective + Indeclinable
Rootउरु (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय) → उर्वि-व (वैदिक संधि)
गातुःof the path / course
गातुः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootगातु (प्रातिपदिक)
सुयमःwell-guided / well-reined
सुयमः:
Kartā (विशेषणरूपेण सोमस्य)
TypeAdjective
Rootसु- + यम (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
वोळ्हाa carrier/driver (one who conveys)
वोळ्हा:
Kartā (उपमा-कर्तृ)
TypeAgent noun (participle-like)
Rootवह् (धातु) + तृच्/तृ (कर्तरि-कृदन्त; वैदिक रूप: वोळ्हा < वोढा)