HomeRig VedaMandala 9Sukta 86Mantra 44
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 44

Sukta 9.86

Rishi: Unknown/Composite Soma-Pavamāna tradition
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Jagatī (probable)

विपश्चिते पवमानाय गायत मही न धारात्यन्धो अर्षति । अहिर्न जूर्णामति सर्पति त्वचमत्यो न क्रीळन्नसरद्वृषा हरिः ॥

वि॒प॒श्चिते॒ पव॑मानाय गायत म॒ही न धारात्यन्धो॑ अर्षति । अहि॒र्न जू॒र्णामति॑ सर्पति॒ त्वच॒मत्यो॒ न क्रीळ॑न्नसर॒द्वृषा॒ हरि॑: ॥

vipaścíte pavamānāya gāyata mahī́ ná dhārā́ty ándho arṣati | áhīr ná jūrṇā́m áti sarpati tvácam átyo ná krī́ḷann asarad vṛ́ṣā háriḥ ||

Sing to the all-discerning one as he purifies: like a great river the pressed essence streams. Like a serpent he glides beyond the worn-out skin; like a courser at play the bright Bull rushes onward.

वि॒पः॒ऽचिते॑ । पव॑मानाय । गा॒य॒त॒ । म॒ही । न । धा॒रा॒ति॒ । अन्धः॑ । अ॒र्ष॒ति॒ । अहिः॑ । न । जू॒णाम् । अति॑ । स॒र्प॒ति॒ । त्वच॑म् । अत्यः॑ । न । क्रीळ॑न् । अ॒स॒र॒त् । वृषा॑ । हरिः॑ ॥विपःचिते । पवमानाय । गायत । मही । न । धाराति । अन्धः । अर्षति । अहिः । न । जूणाम् । अति । सर्पति । त्वचम् । अत्यः । न । क्रीळन् । असरत् । वृषा । हरिः ॥vipaḥ-cite | pavamānāya | gāyata | mahī | na | dhārā | ati | andhaḥ | arṣati | ahiḥ | na | jūṇām | ati | sarpati | tvacam | atyaḥ | na | krīḷan | asarat | vṛṣā | hariḥ

वि॒प॒श्चिते॒to/for the wise (one)
वि॒प॒श्चिते॒:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootविपश्चित् (प्रातिपदिक)
पव॑मानायto Pavamāna (Soma), the purifying one
पव॑मानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun (epithet)
Rootपवमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पू (पवते) ‘to purify/flow’)
गायतsing (you all)!
गायत:
(आह्वान) कर्तृ-प्रवृत्तिः
TypeVerb
Root√गै (गायति) ‘to sing’
म॒हीthe great (stream/power)
म॒ही:
कर्ता
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
like/as
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
धाराa stream
धारा:
कर्ता (उपमान) / उपमेय-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootधारा (प्रातिपदिक)
अत्यन्धःthe very Soma-juice (intoxicating draught)
अत्यन्धः:
कर्ता (अर्षति) / द्रव्य
TypeNoun
Rootअति (अव्यय-उपसर्ग/पूर्वपद) + अन्धस् (प्रातिपदिक)
अर्षतिflows/rushes
अर्षति:
क्रिया
TypeVerb
Root√ऋष्/अर्ष् (अर्षति) ‘to flow, rush’
अहिःa serpent
अहिः:
कर्ता (उपमान)
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
जू॒र्णामतिwith (its) worn/old intent; in a winding/aged manner
जू॒र्णामति:
क्रियाविशेषण (रीतिः)
TypeCompound (Noun/Adj. phrase)
Rootजू॒र्णा (प्रातिपदिक; ‘worn/old’) + मति (प्रातिपदिक; ‘thought/intent’)
सर्पतिcreeps/glides
सर्पति:
क्रिया
TypeVerb
Root√सृप् (सर्पति) ‘to creep, glide’
त्वचम्the skin (surface)
त्वचम्:
कर्म
TypeNoun
Rootत्वच् (प्रातिपदिक)
अत्यःa steed
अत्यः:
कर्ता (उपमान)
TypeNoun
Rootअत्य (प्रातिपदिक) ‘steed’
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
क्रीळन्playing, sporting
क्रीळन्:
कर्ता (विशेषणरूपेण हरिः/वृषा)
TypeVerbal participle
Root√क्रीळ्/क्रीड् (क्रीळति/क्रीडति) ‘to play, sport’
असरत्ran/streamed (swiftly)
असरत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√सृ (सरति) ‘to run/flow’ + अ (उपसर्ग/प्रत्ययात्मक augment in injunctive/aorist usage)
वृषाthe bull; the vigorous one
वृषा:
कर्ता (हरिः का विशेषणम्)
TypeNoun (epithet)
Rootवृषन्/वृषा (प्रातिपदिक) ‘bull, vigorous one’
हरिःthe tawny one (Soma)
हरिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक) ‘tawny one; Soma/steed’