HomeRig VedaMandala 9Sukta 86Mantra 19
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 19

Sukta 9.86

Devata: Soma Pavamāna (entering Indra’s heart)
Chandas: Jagatī (probable; requires verification)

वृषा मतीनां पवते विचक्षणः सोमो अह्नः प्रतरीतोषसो दिवः । क्राणा सिन्धूनां कलशाँ अवीवशदिन्द्रस्य हार्द्याविशन्मनीषिभिः ॥

वृषा॑ मती॒नां प॑वते विचक्ष॒णः सोमो॒ अह्न॑: प्रतरी॒तोषसो॑ दि॒वः । क्रा॒णा सिन्धू॑नां क॒लशाँ॑ अवीवश॒दिन्द्र॑स्य॒ हार्द्या॑वि॒शन्म॑नी॒षिभि॑: ॥

vṛ́ṣā matīnā́ṃ pavate vi-cakṣaṇáḥ sómo áhnaḥ pratarītóṣáso diváḥ | krāṇā síndhūnāṃ kalaśā́n avīvaśad índrasya hā́rdy ā́viśan manīṣíbhiḥ ||

A strong bull of the inspirations he purifies himself, wide-seeing Soma, traversing the day, the dawns, the heaven. Gathering the rivers, he drives them into the bowls; entering the heart of Indra, he comes with the seers’ illumined understandings.

वृषा॑ । म॒ती॒नाम् । प॒व॒ते॒ । वि॒ऽच॒क्ष॒णः । सोमः॑ । अह्नः॑ । प्र॒ऽत॒री॒ता । उ॒षसः॑ । दि॒वः । क्रा॒णा । सिन्धू॑नाम् । क॒लशा॑न् । अ॒वी॒व॒श॒त् । इन्द्र॑स्य । हार्दि॑ । आ॒ऽवि॒शन् । म॒नी॒षिऽभिः॑ ॥वृषा । मतीनाम् । पवते । विचक्षणः । सोमः । अह्नः । प्रतरीता । उषसः । दिवः । क्राणा । सिन्धूनाम् । कलशान् । अवीवशत् । इन्द्रस्य । हार्दि । आविशन् । मनीषिभिः ॥vṛṣā | matīnām | pavate | vi-cakṣaṇaḥ | somaḥ | ahnaḥ | pra-tarītā | uṣasaḥ | divaḥ | krāṇā | sindhūnām | kalaśān | avīvaśat | indrasya | hārdi | ā-viśan | manīṣi-bhiḥ

वृषाthe bull; the mighty one
वृषा:
कर्तृ (सह ‘सोमः’)
TypeNoun (used adjectivally)
Rootवृषन् (प्रातिपदिक) / वृष (PIE *wers- ‘to rain, be potent’)
मतीनाम्of the thoughts / hymns
मतीनाम्:
सम्बन्ध (genitive: ‘of…’)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक; √मन् ‘to think’)
पवतेpurifies itself; flows (as purified)
पवते:
क्रिया
TypeVerb
Root√पू (पवते) ‘to purify, flow’
विचक्षणःclear-sighted, discerning
विचक्षणः:
कर्तृ-विशेषणम् (of सोमः)
TypeAdjective
Rootवि-चक्षण (प्रातिपदिक; √चक्ष् ‘to see’)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक; √सु ‘to press, extract’)
अह्नःof the day
अह्नः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
प्रतरीतःhaving crossed through; passing beyond
प्रतरीतः:
कर्तृ-विशेषणम् (of सोमः)
TypeParticiple/Adjective
Rootप्र-तरीत (कृदन्त; √तॄ ‘to cross, pass through’)
उषसःof Dawn
उषसः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven / the sky
दिवः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
क्राणःstrong, vigorous
क्राणः:
कर्तृ-विशेषणम् (of सोमः)
TypeAdjective/Participle
Rootक्रा (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधार; Vedic ‘strong, firm’; often from √कृ/√क्रा ‘to make/strengthen’ in Vedic usage)
सिन्धूनाम्of the rivers / streams
सिन्धूनाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
कलशान्the jars, vessels
कलशान्:
कर्म
TypeNoun
Rootकलश (प्रातिपदिक)
अवीवशत्set in motion / impelled; eagerly sought (Vedic nuance)
अवीवशत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वश् ‘to wish, desire, seek’ (with reduplication: वीवश) + अ- (augment)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
हार्द्याणिthe heart(-places); the hearts (inner seats)
हार्द्याणि:
कर्म (with ‘विशन्’)
TypeNoun/Adjective (substantivized)
Rootहार्द्य (प्रातिपदिक; from हृद् ‘heart’)
विशन्entering
विशन्:
कर्तृ-विशेषणम् (of सोमः; ‘entering…’)
TypeVerb (participle)
Root√विश् ‘to enter’
मनीषिभिःby the sages / inspired thinkers
मनीषिभिः:
करण
TypeNoun
Rootमनीषिन् (प्रातिपदिक; from मनीषा ‘wisdom, insight’)