HomeRig VedaMandala 9Sukta 86Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 9.86

Rishi: Soma Pavamāna seer-tradition
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Jagatī

द्रापिं वसानो यजतो दिविस्पृशमन्तरिक्षप्रा भुवनेष्वर्पितः । स्वर्जज्ञानो नभसाभ्यक्रमीत्प्रत्नमस्य पितरमा विवासति ॥

द्रा॒पिं वसा॑नो यज॒तो दि॑वि॒स्पृश॑मन्तरिक्ष॒प्रा भुव॑ने॒ष्वर्पि॑तः । स्व॑र्जज्ञा॒नो नभ॑सा॒भ्य॑क्रमीत्प्र॒त्नम॑स्य पि॒तर॒मा वि॑वासति ॥

drāpíṃ vásāno yajató divi-spṛ́śam antarikṣa-prā́ bhuváneṣv arpítaḥ | svàr jajñānó nábhasā́bhy àkramīt pratnám asya pitáram ā́ vivāsati ||

Clothed in his mantle, adorable, touching heaven, filling the mid-world, set within the worlds—born to the Light, he has stepped forth with the vastness. He goes to awaken the ancient Father: the hidden origin is recalled and made present by the ascending clarified power.

द्रा॒पिम् । वसा॑नः । य॒ज॒तः । दि॒वि॒ऽस्पृश॑म् । अ॒न्त॒रि॒क्ष॒ऽप्राः । भुव॑नेषु । अर्पि॑तः । स्वः॑ । ज॒ज्ञा॒नः । नभ॑सा । अ॒भि । अ॒क्र॒मी॒त् । प्र॒त्नम् । अ॒स्य॒ । पि॒तर॑म् । आ । वि॒वा॒स॒ति॒ ॥द्रापिम् । वसानः । यजतः । दिविस्पृशम् । अन्तरिक्षप्राः । भुवनेषु । अर्पितः । स्वः । जज्ञानः । नभसा । अभि । अक्रमीत् । प्रत्नम् । अस्य । पितरम् । आ । विवासति ॥drāpim | vasānaḥ | yajataḥ | divi-spṛśam | antarikṣa-prāḥ | bhuvaneṣu | arpitaḥ | svaḥ | jajñānaḥ | nabhasā | abhi | akramīt | pratnam | asya | pitaram | ā | vivāsati

द्रापिम्a covering/garment (skin, cloak)
द्रापिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्रापि- (प्रातिपदिक; ‘द्रापि’ = आवरण/चर्म/वस्त्र) अथवा द्राप् (धातु, ‘आच्छादन’)
वसानःwearing, clothed
वसानः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (Adjectival)
Root√वस् (वसँ आच्छादने) → वस (कृदन्त)
यजतःworthy of worship, venerable
यजतः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Root√यज् (यजँ देवपूजासंगतिकरणदानेषु) → यजत- (प्रातिपदिक)
दिविस्पृशम्sky-touching, reaching heaven
दिविस्पृशम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective (compound)
Rootदिवि (द्यु/दिव्- ‘स्वर्ग’) + √स्पृश् (स्पृशँ संस्पर्शने) → स्पृश् (कृदन्त/विशेषण ‘स्पृश्/स्पृशम्’)
अन्तरिक्षप्राःfilling/reaching the midspace (atmosphere)
अन्तरिक्षप्राः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective (compound)
Rootअन्तरिक्ष- (प्रातिपदिक) + √प्रा/√पॄ (पॄ पूरणे/प्रापणे; ‘प्रा’ = ‘पूरयति/प्राप्नोति’ अर्थे) → प्रा- (विशेषण)
भुवनेषुin the worlds/realms
भुवनेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootभुवन- (प्रातिपदिक; √भू ‘to be’ से)
अर्पितःset/placed, established
अर्पितः:
कर्तृ (विशेषण; ‘स्थित/निहित’ अर्थे)
TypeParticiple
Root√अर्प्/अर्पय् (अर्पँ/अर्पयति ‘समर्पणे/निक्षेपे’) → अर्पित (कृदन्त)
स्वःto heaven; heaven
स्वः:
अधिकरण/दिशा (गत्यर्थे)
TypeIndeclinable (Vedic particle/noun used adverbially)
Rootस्वर्/स्वः (अव्यय/नाम; ‘स्वर्ग’)
जज्ञानःhaving been born, born forth
जज्ञानः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeParticiple
Root√जन् (जनँ प्रादुर्भावे) → जज्ञान (कृदन्त)
नभसाwith/by the cloud/sky, by mist (nabhás-)
नभसा:
करण
TypeNoun
Rootनभस्- (प्रातिपदिक)
अभ्यक्रमीत्he strode forth/advanced toward
अभ्यक्रमीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअभि + √क्रम् (क्रमँ पादविक्षेपे) → अभ्य-क्रम्
प्रत्नम्the ancient one; primeval
प्रत्नम्:
कर्म
TypeAdjective/Noun
Rootप्रत्न- (प्रातिपदिक)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम) → अस्य
पितरम्father
पितरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपितृ- (प्रातिपदिक)
toward, unto
:
दिशा/उपसर्ग (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
विवासतिhe serves/honors, pays reverence
विवासति:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि + √वस् (वसँ निवासे/सेवायाम्; वैदिक ‘विवास’ = ‘पूजयति/सेवते’) → विवास