HomeRig VedaMandala 9Sukta 83Mantra 5
Previous Mantra

Mantra 5

Sukta 9.83

Rishi: Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers (exact attribution for 9.83 not resolved from provided excerpt).
Devata: Soma Pavāmāna (royal, victorious).
Chandas: Likely Triṣṭubh (verify against full hymn).

हविर्हविष्मो महि सद्म दैव्यं नभो वसानः परि यास्यध्वरम् । राजा पवित्ररथो वाजमारुहः सहस्रभृष्टिर्जयसि श्रवो बृहत् ॥

ह॒विर्ह॑विष्मो॒ महि॒ सद्म॒ दैव्यं॒ नभो॒ वसा॑न॒: परि॑ यास्यध्व॒रम् । राजा॑ प॒वित्र॑रथो॒ वाज॒मारु॑हः स॒हस्र॑भृष्टिर्जयसि॒ श्रवो॑ बृ॒हत् ॥

havír haviṣmo máhi sádma daívyam nábho vásānaḥ pári yāsy adhvarám | rājā́ pavítra-ratho vā́jam ā́ruhaḥ sahásra-bhṛṣṭir jayasi śrávo bṛhát ||

O Soma, you are the offering rich with offering-force; clothed with the vast heaven you move around the sacrifice toward the great divine home. A king with the filter as your chariot, mounting vāja, with a thousand-pointed thrust you win the vast hearing—wide fame of the soul’s victory.

ह॒विः । ह॒वि॒ष्मः॒ । महि॑ । सद्म॑ । दैव्य॑म् । नभः॑ । वसा॑नः । परि॑ । या॒सि॒ । अ॒ध्व॒रम् । राजा॑ । प॒वित्र॑ऽरथः । वाज॑म् । आ । अ॒रु॒हः॒ । स॒हस्र॑ऽभृष्टिः । ज॒य॒सि॒ । श्रवः॑ । बृ॒हत् ॥हविः । हविष्मः । महि । सद्म । दैव्यम् । नभः । वसानः । परि । यासि । अध्वरम् । राजा । पवित्ररथः । वाजम् । आ । अरुहः । सहस्रभृष्टिः । जयसि । श्रवः । बृहत् ॥haviḥ | haviṣmaḥ | mahi | sadma | daivyam | nabhaḥ | vasānaḥ | pari | yāsi | adhvaram | rājā | pavitra-rathaḥ | vājam | ā | aruhaḥ | sahasra-bhṛṣṭiḥ | jayasi | śravaḥ | bṛhat

हविःoblation, offering
हविः:
कर्म (यज्ञे हवनीयद्रव्यरूपेण)
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
हविष्मःwe who possess oblations / oblation-bearing
हविष्मः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘वयम्’)
TypeAdjective
Rootहविष्मन् (प्रातिपदिक; -मन्-प्रत्यय)
महिgreatly, great
महि:
विशेषण (सद्म-विशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootमहि (अव्यय/विशेषणप्रयोग)
सद्मseat, abode, dwelling
सद्म:
कर्म (परि-यास्य-गत्यर्थकस्य)
TypeNoun
Rootसद्मन् (प्रातिपदिक)
दैव्यम्divine
दैव्यम्:
विशेषण (सद्म-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक; देव-सम्बन्धि)
नभःsky, heaven
नभः:
कर्म/अधिकरण (परि-यास्य; ‘नभः’ इव/यावत् नभः—विस्तारार्थे)
TypeNoun
Rootनभस् (प्रातिपदिक)
वसानःclothing, wearing
वसानः:
कर्तृ (राजा—सोमः)
TypeParticiple (Adjective)
Root√वस् (वस् आच्छादने) + शानच्
परिaround, all about
परि:
क्रियाविशेषण (यास्य-क्रियायाः)
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootपरि
यासिyou go, you move
यासि:
क्रिया (सम्बोधन/स्तुत्यर्थे)
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थे)
अध्वरम्sacrifice, rite
अध्वरम्:
कर्म (परि-यासि)
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
राजाking (Soma)
राजा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
पवित्ररथःwhose chariot is the filter (purifier)
पवित्ररथः:
कर्तृ (राज्ञः विशेषणम्)
TypeNoun (compound)
Rootपवित्र-रथ (समास; पवित्र + रथ)
वाजम्prize, strength, victory, bounty
वाजम्:
कर्म (आ-रुहः—‘वाजम्’ लक्ष्य/आश्रयः)
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
unto, up to
:
क्रियाविशेषण (रुहः)
TypeIndeclinable (Preverb)
Root
रुहःmounting, ascending
रुहः:
कर्तृ (राज्ञः विशेषणम्)
TypeParticiple/Agent-noun
Root√रुह् (आरोहणे) ; (कृदन्त/नामधातु-प्रयोगः) ‘आ-रुह्’
सहस्रभृष्टिःhaving a thousand points/edges (many-streamed)
सहस्रभृष्टिः:
कर्तृ (राज्ञः विशेषणम्)
TypeNoun (compound epithet)
Rootसहस्र-भृष्टि (समास; सहस्र + भृष्टि)
जयसिyou win, you conquer
जयसि:
क्रिया
TypeVerb
Root√जि (जयने)
श्रवःfame, glory
श्रवः:
कर्म (जयसि)
TypeNoun
Rootश्रवस् (प्रातिपदिक)
बृहत्great, lofty
बृहत्:
विशेषण (श्रवः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)