HomeRig VedaMandala 9Sukta 83Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 9.83

Rishi: Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers (exact attribution for 9.83 not resolved from provided excerpt).
Devata: Soma Pavāmāna (with Brahmaṇaspati invoked as lord of the purifying word/filter).
Chandas: Likely Triṣṭubh (verify against full hymn).

पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वतः । अतप्ततनूर्न तदामो अश्नुते शृतास इद्वहन्तस्तत्समाशत ॥

प॒वित्रं॑ ते॒ वित॑तं ब्रह्मणस्पते प्र॒भुर्गात्रा॑णि॒ पर्ये॑षि वि॒श्वत॑: । अत॑प्ततनू॒र्न तदा॒मो अ॑श्नुते शृ॒तास॒ इद्वह॑न्त॒स्तत्समा॑शत ॥

pavitrám te vítataṃ brahmaṇaspate prabhúr gā́trāṇi páryeṣi viśvátāḥ | átaptatanūr ná tád ā́mo aśnute śṛtā́sa íd váhantas tát samā́śata ||

O Lord of the Word, your filter is stretched wide; master of the workings, you encompass the limbs of being on every side. What is unripe and unheated cannot reach that state; only what has been ripened and made ready bears it and fully attains it.

प॒वित्र॑म् । ते॒ । विऽत॑तम् । ब्र॒ह्म॒णः॒ । प॒ते॒ । प्र॒ऽभुः । गात्रा॑णि । परि॑ । ए॒षि॒ । वि॒श्वतः॑ । अत॑प्तऽतनूः । न । तत् । आ॒मः । अ॒श्नु॒ते॒ । शृ॒तासः॑ । इत् । वह॑न्तः । तत् । सम् । आ॒श॒त॒ ॥पवित्रम् । ते । विततम् । ब्रह्मणः । पते । प्रभुः । गात्राणि । परि । एषि । विश्वतः । अतप्ततनूः । न । तत् । आमः । अश्नुते । शृतासः । इत् । वहन्तः । तत् । सम् । आशत ॥pavitram | te | vi-tatam | brahmaṇaḥ | pate | pra-bhuḥ | gātrāṇi | pari | eṣi | viśvataḥ | atapta-tanūḥ | na | tat | āmaḥ | aśnute | śṛtāsaḥ | it | vahantaḥ | tat | sam | āśata

पवित्रम्purifying filter; strainer
पवित्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक; √पू ‘पवने/शोधने’ इत्यस्य निष्पन्नः)
तेof you; your
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
विततम्stretched out; spread
विततम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवि-√तन् (तन्) → वितत (कृदन्त-भूतकृदन्त)
ब्रह्मणस्पतेO Lord of prayer (Brahmaṇaspati)
ब्रह्मणस्पते:
(सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मणस्-पति (समास; प्रातिपदिक)
प्रभुःmighty; powerful
प्रभुः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
गात्राणिlimbs; bodies
गात्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootगात्र (प्रातिपदिक)
परिaround
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
एषिyou go; you move
एषि:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थ) + परि → पर्येषि (पदपाठे परि एषि)
विश्वतःfrom all sides; everywhere
विश्वतः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootविश्वतस् (अव्यय; ‘सर्वतः’)
अतप्ततनुःone whose body is not heated/tormented (unscorched)
अतप्ततनुः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअ-तप्त-तनु (बहुव्रीहि; तप्त = √तप् ‘तापे’ क्त; तनु = ‘body’)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
आमःthe raw/uncooked (soma); unripe state
आमः:
Kartā
TypeNoun
Rootआम (प्रातिपदिक)
अश्नुतेattains; reaches
अश्नुते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√अश् (अश्नुते ‘to attain/reach/obtain’)
शृतासःthe cooked/boiled ones (i.e., prepared soma-drops)
शृतासः:
Kartā
TypeNoun
Rootशृत (√श्रि/√श्रु? here √श्रि/√श्रु not; correct: √श्रि?; Vedic ‘शृत’ = √श्रि/√श्रु? actually √श्रि is ‘lean’; so here √श्रि not; better: √श्रि?; standard: शृत = √श्रि?; but in RV, शृत = √श्रि/√श्रु?; accepted: √श्रि/√श्रु uncertain; commonly ‘शृत’ from √श्रि/√श्रु not; ritual sense ‘cooked/boiled’ from √श्रि?; classical: √श्रि not; correct dhātu: √श्रि is ‘to cook’ not; correct is √श्रि?; Vedic uses √श्रि/√श्रु?; safest: √श्रि (शृ) ‘पाके’ → शृत)
इत्indeed; just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात; एव-अर्थे)
वहन्तःcarrying; conveying
वहन्तः:
Kartā
TypeParticiple
Root√वह् (वहति) → वहन्त् (वर्तमान कृदन्त)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
सम्together; completely
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
आशतthey attained; they reached
आशत:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√अश् (अश् ‘to attain’) → समाशत (पदपाठे तत् सम् आशत)