HomeRig VedaMandala 9Sukta 73Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 9.73

Rishi: Unknown/uncertain in provided input
Devata: Soma Pavamāna as purifier and establisher of ṛta through measured chant
Chandas: Jagatī (probable; verify)

प्रत्नान्मानादध्या ये समस्वरञ्छ्लोकयन्त्रासो रभसस्य मन्तवः । अपानक्षासो बधिरा अहासत ऋतस्य पन्थां न तरन्ति दुष्कृतः ॥

प्र॒त्नान्माना॒दध्या ये स॒मस्व॑र॒ञ्छ्लोक॑यन्त्रासो रभ॒सस्य॒ मन्त॑वः । अपा॑न॒क्षासो॑ बधि॒रा अ॑हासत ऋ॒तस्य॒ पन्थां॒ न त॑रन्ति दु॒ष्कृत॑: ॥

pratnā́n mā́nād adhyā́ yé sám asvarañ chlokayántrāso rabhasásya mántavaḥ | ápānakṣāso badhirā́ ahāsata ṛtásya pánthāṃ ná taranti duṣkṛ́taḥ ||

From the ancient measure they rise into one accord, these thoughts harnessed to the chant, impelled by a rushing force. But the evil-doers—without the axle, deaf—fall away; they cannot cross the path of ṛta.

प्र॒त्नात् । माना॑त् । अधि॑ । आ । ये । स॒म्ऽअस्व॑रन् । श्लोक॑ऽयन्त्रासः । र॒भ॒सस्य॑ । मन्त॑वः । अप॑ । अ॒न॒क्षासः॑ । ब॒धि॒राः । अ॒हा॒स॒त॒ । ऋ॒तस्य॑ । पन्था॑म् । न । त॒र॒न्ति॒ । दुः॒ऽकृतः॑ ॥प्रत्नात् । मानात् । अधि । आ । ये । सम्अस्वरन् । श्लोकयन्त्रासः । रभसस्य । मन्तवः । अप । अनक्षासः । बधिराः । अहासत । ऋतस्य । पन्थाम् । न । तरन्ति । दुःकृतः ॥pratnāt | mānāt | adhi | ā | ye | sam-asvaran | śloka-yantrāsaḥ | rabhasasya | mantavaḥ | apa | anakṣāsaḥ | badhirāḥ | ahāsata | ṛtasya | panthām | na | taranti | duḥ-kṛtaḥ

प्रत्नात्from of old, from ancient times
प्रत्नात्:
Apādāna
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootप्रत्न (प्रातिपदिक) < *pra-tna-
मानात्from the measure/standard (from the rule)
मानात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक) < √मा (माने/मितौ) / ‘measure, standard’
अध्याover, upon; in addition/thereupon
अध्या:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय) + आ (अव्यय) → अध्या (वैदिक)
येwho (those who)
ये:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
(preverb)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
अस्वरन्they sounded/sang together
अस्वरन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√स्वर् (स्वरे/ध्वनौ) with सम्; अस्वरन्
छ्लोकयन्त्रासःhymn-instrumented ones; those furnished with praise as their means
छ्लोकयन्त्रासः:
Kartā (apposition to ये)
TypeNoun (compound)
Rootछ्लोक-यन्त्र (समास; प्रातिपदिक) < छ्लोक/श्लोक ‘hymn, praise’ + यन्त्र ‘instrument, contrivance’
रभसस्यof impetuosity/vehemence
रभसस्य:
Sambandha (genitive)
TypeNoun/Adjective
Rootरभस (प्रातिपदिक)
मन्तवःthinkers, sages
मन्तवः:
Kartā (apposition)
TypeNoun
Rootमन्तु (प्रातिपदिक) < √मन् (मनुते) ‘think’
अपानक्षासःnot-reaching, failing to attain
अपानक्षासः:
Kartā (apposition)
TypeAdjective (compound)
Rootअप-नक्ष (समास/प्रातिपदिक); नक्ष ‘reach/attain’ (cf. √नश्/नक्ष् in Vedic) with अप- ‘away’
बधिराःdeaf
बधिराः:
Kartā (apposition)
TypeAdjective
Rootबधिर (प्रातिपदिक)
अहासतthey laughed (mocked)
अहासत:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√हस् (हासे) with अ- (augment); अहासत
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
पन्थाम्the path
पन्थाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
not
:
(negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
तरन्तिthey cross, pass over
तरन्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√तॄ (तरणे)
दुष्कृतःevil-doers, wrong-doers
दुष्कृतः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootदुष्-कृत (समास; प्रातिपदिक) < दुष् ‘bad’ + कृत ‘done’