HomeRig VedaMandala 9Sukta 72Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 9.72

Rishi: Soma-Pavamāna tradition (Book 9).
Devata: Soma Pavamāna.
Chandas: Likely Jagatī (to be metrically confirmed).

हरिं मृजन्त्यरुषो न युज्यते सं धेनुभिः कलशे सोमो अज्यते । उद्वाचमीरयति हिन्वते मती पुरुष्टुतस्य कति चित्परिप्रियः ॥

हरिं॑ मृजन्त्यरु॒षो न यु॑ज्यते॒ सं धे॒नुभि॑: क॒लशे॒ सोमो॑ अज्यते । उद्वाच॑मी॒रय॑ति हि॒न्वते॑ म॒ती पु॑रुष्टु॒तस्य॒ कति॑ चित्परि॒प्रिय॑: ॥

háriṁ mṛjanti aruṣó ná yujyate sáṁ dhenúbhiḥ kalaśé sómo ajyate | udvā́cam ī́rayati hinváte matī́ puruṣṭutásya káti cit paripriyáḥ ||

They cleanse the tawny one; like a red-gold steed he is yoked to the work. With the milk-streams he is poured into the jar; Soma is anointed into his vessel of becoming. He lifts up the word and sets the thought in motion; to the much-praised, he becomes in many ways the intimate beloved.

हरि॑म् । मृ॒ज॒न्ति॒ । अ॒रु॒षः । न । यु॒ज्य॒ते॒ । सम् । धे॒नुऽभिः॑ । क॒लशे॑ । सोमः॑ । अ॒ज्य॒ते॒ । उत् । वाच॑म् । ई॒रय॑ति । हि॒न्वते॑ । म॒ती । पु॒रु॒ऽस्तु॒तस्य॑ । कति॑ । चि॒त् । प॒रि॒ऽप्रियः॑ ॥हरिम् । मृजन्ति । अरुषः । न । युज्यते । सम् । धेनुभिः । कलशे । सोमः । अज्यते । उत् । वाचम् । ईरयति । हिन्वते । मती । पुरुस्तुतस्य । कति । चित् । परिप्रियः ॥harim | mṛjanti | aruṣaḥ | na | yujyate | sam | dhenu-bhiḥ | kalaśe | somaḥ | ajyate | ut | vācam | īrayati | hinvate | matī | puru-stutasya | kati | cit | pari-priyaḥ

हरिम्the tawny one (Soma)
हरिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहरि- (प्रातिपदिक)
मृजन्तिthey cleanse/purify
मृजन्ति:
कर्तृ
TypeVerb
Rootमृज्
अरुषःthe ruddy one
अरुषः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootअरुष- (प्रातिपदिक)
like/as
:
TypeIndeclinable
Root
युज्यतेis yoked / gets harnessed
युज्यते:
कर्तृ
TypeVerb
Rootयुज्
सम्together, completely
सम्:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootसम्
धेनुभिःwith the milch-cows (i.e., streams of milk)
धेनुभिः:
करण
TypeNoun
Rootधेनु- (प्रातिपदिक)
कलशेin the jar/vessel
कलशे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootकलश- (प्रातिपदिक)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम- (प्रातिपदिक)
अज्यतेis anointed/smeared (i.e., flows, is poured/clarified)
अज्यते:
कर्तृ
TypeVerb
Rootअञ्ज्
उत्up, forth
उत्:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootउत्
वाचम्speech/voice
वाचम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाच्- (प्रातिपदिक)
ईरयतिsets in motion, raises
ईरयति:
कर्तृ
TypeVerb
Rootईर्
हिन्वते(as he) is impelled/urged on
हिन्वते:
अधिकरण (भावे/सापेक्षे)
TypeVerb (participle-like finite form)
Rootहिन्व्
मतीwith thought/insight
मती:
करण
TypeNoun
Rootमति- (प्रातिपदिक)
पुरुष्टुतस्यof the much-praised one
पुरुष्टुतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (epithet)
Rootपुरुष्टुत- (प्रातिपदिक)
कतिhow many
कति:
TypeInterrogative/Indefinite numeral
Rootकति
चित्indeed, even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित्
परिaround, all about
परि:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootपरि
प्रियःdear, beloved
प्रियः:
कर्तृ/विशेषण (to Soma/puruṣṭuta)
TypeAdjective
Rootप्रिय- (प्रातिपदिक)