HomeRig VedaMandala 9Sukta 71Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 9.71

Rishi: Soma-Pavamāna tradition (Book 9).
Devata: Soma Pavamāna.
Chandas: Likely Jagatī (to be metrically confirmed).

त्वेषं रूपं कृणुते वर्णो अस्य स यत्राशयत्समृता सेधति स्रिधः । अप्सा याति स्वधया दैव्यं जनं सं सुष्टुती नसते सं गोअग्रया ॥

त्वे॒षं रू॒पं कृ॑णुते॒ वर्णो॑ अस्य॒ स यत्राश॑य॒त्समृ॑ता॒ सेध॑ति स्रि॒धः । अ॒प्सा या॑ति स्व॒धया॒ दैव्यं॒ जनं॒ सं सु॑ष्टु॒ती नस॑ते॒ सं गोअ॑ग्रया ॥

tveṣáṁ rūpáṁ kṛṇute várṇo asya sá yátrāśayat samṛtā́ sédhati srídhaḥ | apsā́ yāti svadháyā daivyáṁ jánaṁ sáṁ suṣṭutī́ násate sáṁ goágrayā ||

He makes for himself a keen and blazing form; his colour becomes intense. Where he has lain, made whole by the right joining, there he repels the breakers of harmony. He goes in the waters by his own inner law to the divine people; with perfect praise he draws near, and with the foremost rays he gathers into unity.

त्वे॒षम् । रू॒पम् । कृ॒णु॒ते॒ । वर्णः॑ । अ॒स्य॒ । सः । यत्र॑ । अश॑यत् । सम्ऽऋ॑ता । सेध॑ति । स्रि॒धः । अ॒प्साः । या॒ति॒ । स्व॒धया॑ । दैव्य॑म् । जन॑म् । सम् । सु॒ऽस्तु॒ती । नस॑ते । सम् । गोऽअ॑ग्रया ॥त्वेषम् । रूपम् । कृणुते । वर्णः । अस्य । सः । यत्र । अशयत् । सम्ऋता । सेधति । स्रिधः । अप्साः । याति । स्वधया । दैव्यम् । जनम् । सम् । सुस्तुती । नसते । सम् । गोअग्रया ॥tveṣam | rūpam | kṛṇute | varṇaḥ | asya | saḥ | yatra | aśayat | sam-ṛtā | sedhati | sridhaḥ | apsāḥ | yāti | svadhayā | daivyam | janam | sam | su-stutī | nasate | sam | go-agrayā

त्वेषम्bright, blazing
त्वेषम्:
कर्म (कृणुते इति) / विशेषण
TypeAdjective
Rootत्विष् (प्रातिपदिक: त्वेष-)
रूपम्form, appearance
रूपम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
कृणुतेmakes, fashions
कृणुते:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
वर्णःcolor, lustre
वर्णः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
अस्यof him/it
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ (सेधति इति) / निर्देश
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
आशयत्lay down, rested
आशयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootशी (धातु; उपसर्ग: आ-)
समृताःassembled, joined together
समृताः:
कर्तृ (सेधति इति) / विशेष्य
TypeAdjective
Rootसमृत (कृदन्त/प्रातिपदिक; सम्-√ऋ/√मृ?; ‘समृत’ = ‘संयुक्त/समेत’ इत्यर्थे वैदिक)
सेधतिdrives away, wards off
सेधति:
क्रिया
TypeVerb
Rootसिध्/सेध् (धातु; वैदिक ‘सेधति’)
स्रिधःthe hostile/obstructing ones (enemies)
स्रिधः:
कर्म
TypeNoun
Rootस्रिध् (प्रातिपदिक: स्रिध्-)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
यातिgoes, moves
याति:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु)
स्वधयाby (his) own power/impulse; by svadhā
स्वधया:
करण
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
दैव्यम्divine
दैव्यम्:
कर्म (नसते इति) / विशेषण
TypeAdjective
Rootदेव (प्रातिपदिक) → दैव्य (विशेषण)
जनम्people, race
जनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
सुष्टुतीgood praise, fair hymn
सुष्टुती:
करण/हेतु (नसते इति)
TypeNoun
Rootसु- + स्तुति (प्रातिपदिक)
नसतेcomes to, reaches, associates with
नसते:
क्रिया
TypeVerb
Rootनस् (धातु; वैदिक ‘नसते’ = ‘approaches/attains’)
सम्together
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
गोअग्रयाwith the foremost of cows / with cattle in front (i.e., leading with cows)
गोअग्रया:
करण
TypeNoun/Adjective
Rootगो + अग्र (प्रातिपदिक; समास: गो-अग्र)