HomeRig VedaMandala 9Sukta 71Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 9.71

Rishi: Soma-Pavamāna tradition (Book 9).
Devata: Soma Pavamāna.
Chandas: Likely Jagatī (to be metrically confirmed).

समी रथं न भुरिजोरहेषत दश स्वसारो अदितेरुपस्थ आ । जिगादुप ज्रयति गोरपीच्यं पदं यदस्य मतुथा अजीजनन् ॥

समी॒ रथं॒ न भु॒रिजो॑रहेषत॒ दश॒ स्वसा॑रो॒ अदि॑तेरु॒पस्थ॒ आ । जिगा॒दुप॑ ज्रयति॒ गोर॑पी॒च्यं॑ प॒दं यद॑स्य म॒तुथा॒ अजी॑जनन् ॥

samī́ rathaṁ ná bhuríjor aheṣata dáśa svásāro áditer upástha ā́ | jigā́dupá jrayati górapī́cyaṁ padáṁ yád asya matúthā́ ajī́janan ||

Together they urge him on like a chariot of abundant strength—the ten sisters in the lap of Aditi. He comes and presses forward to the hidden seat of the Ray; for the wise fashioners have brought to birth for him that secret step.

सम् । ई॒म् इति॑ । रथ॑म् । न । भु॒रिजोः॑ । अ॒हे॒ष॒त॒ । दश॑ । स्वसा॑रः । अदि॑तेः । उ॒पऽस्थे॑ । आ । जिगा॑त् । उप॑ । ज्र॒य॒ति॒ । गोः । अ॒पी॒च्य॑म् । प॒दम् । यत् । अ॒स्य॒ । म॒तुथाः॑ । अजी॑जनन् ॥सम् । ईम् इति । रथम् । न । भुरिजोः । अहेषत । दश । स्वसारः । अदितेः । उपस्थे । आ । जिगात् । उप । ज्रयति । गोः । अपीच्यम् । पदम् । यत् । अस्य । मतुथाः । अजीजनन् ॥sam | īm iti | ratham | na | bhurijoḥ | aheṣata | daśa | svasāraḥ | aditeḥ | upa-sthe | ā | jigāt | upa | jrayati | goḥ | apīcyam | padam | yat | asya | matuthāḥ | ajījanan

समीtogether, in unison
समी:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग) + इ (अव्यय-रूप) / सम्यक्-अर्थे
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
भुरिजोःof the bhurij (a swift/skillful one; epithet)
भुरिजोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootभुरिज् (प्रातिपदिक; ‘भुरिज्’ = कुशल/वेगवान्/प्रेरक-प्रकारः; RV-विशेष)
अहेषतneighed/sounded
अहेषत:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootहिष्/हेष् (धातु; ‘हेष्’ = हेषते ‘to neigh/sound’; Vedic aorist)
दशten
दश:
विशेषण (संख्या)
TypeIndeclinable
Rootदशन् (संख्या)
स्वसारःsisters
स्वसारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootस्वसृ (प्रातिपदिक)
अदितेःof Aditi
अदितेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
उपस्थेin the lap/seat
उपस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक)
unto, towards
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
जिगात्has gone/has come
जिगात्:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु; reduplicated perfect/aorist-like Vedic form)
उपnear, up to
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग)
ज्रयतिhastens/presses on
ज्रयति:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्रि/ज्रय् (धातु; Vedic ‘to hasten/press on/urge’)
गोर्of the cow (or: of the ray/cow-symbol)
गोर्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अपिच्यम्hidden, secret
अपिच्यम्:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootअपिच्य (प्रातिपदिक; ‘अपिच्य’ = अन्तः/गूढ/पश्चात्-स्थित; RV-विशेष)
पदम्step, track, place
पदम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
यत्which
यत्:
कर्म (सम्बन्ध-निर्देशक)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof him/its
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मतुथाःduly, in due measure/skillfully
मतुथाः:
TypeIndeclinable
Rootमतुथा (अव्यय/प्रातिपदिक; RV-विशेष, ‘according to measure/skillfully/with thought’)
अजीजनन्they generated/produced
अजीजनन्:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन्/जनि (धातु; causative/iterative sense ‘to beget/produce’; Vedic imperfect)