HomeRig VedaMandala 9Sukta 68Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 9.68

Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

अयं दिव इयर्ति विश्वमा रजः सोमः पुनानः कलशेषु सीदति । अद्भिर्गोभिर्मृज्यते अद्रिभिः सुतः पुनान इन्दुर्वरिवो विदत्प्रियम् ॥

अ॒यं दि॒व इ॑यर्ति॒ विश्व॒मा रज॒: सोम॑: पुना॒नः क॒लशे॑षु सीदति । अ॒द्भिर्गोभि॑र्मृज्यते॒ अद्रि॑भिः सु॒तः पु॑ना॒न इन्दु॒र्वरि॑वो विदत्प्रि॒यम् ॥

ayáṃ divá iyarti víśvam ā́ rájaḥ sómaḥ punānáḥ kalaśéṣu sīdati | adbhír góbhiḥ mṛ́jyate ádribhiḥ sutáḥ punāná índur várivo vidat priyám ||

This Soma from heaven sets all the spaces in motion; self-purifying, he takes his seat in the bowls. With waters and with rays he is cleansed; pressed by the stones, the purifying drop finds the wide room and what is dear— the soul’s consenting delight.

अ॒यम् । दि॒वः । इ॒य॒र्ति॒ । विश्व॑म् । आ । रजः॑ । सोमः॑ । पु॒ना॒नः । क॒लशे॑षु । सी॒द॒ति॒ । अ॒त्ऽभिः । गोभिः॑ । मृ॒ज्य॒ते॒ । अद्रि॑ऽभिः । सु॒तः । पु॒ना॒नः । इन्दुः॑ । वरि॑ऽवः । वि॒द॒त् । प्रि॒यम् ॥अयम् । दिवः । इयर्ति । विश्वम् । आ । रजः । सोमः । पुनानः । कलशेषु । सीदति । अत्भिः । गोभिः । मृज्यते । अद्रिभिः । सुतः । पुनानः । इन्दुः । वरिवः । विदत् । प्रियम् ॥ayam | divaḥ | iyarti | viśvam | ā | rajaḥ | somaḥ | punānaḥ | kalaśeṣu | sīdati | at-bhiḥ | gobhiḥ | mṛjyate | adri-bhiḥ | sutaḥ | punānaḥ | induḥ | varivaḥ | vidat | priyam

अयम्this (one)
अयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दिवःfrom heaven / of heaven
दिवः:
अपादान (उत्पत्तिस्थान/उद्गम)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ ‘heaven, sky’)
ईयर्तिsets in motion / drives
ईयर्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootईर् (ईरयति/ईयर्ति) ‘to set in motion, raise, impel’
विश्वम्all, the whole (everything)
विश्वम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
towards, into
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
रजःthe region/space
रजः:
कर्म/अधिकरण (गत्यर्थे लक्ष्य-प्रदेश)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक) ‘space, region, atmosphere’
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पुनानःpurifying (himself), being purified
पुनानः:
कर्तृ (सोमस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootपू (धातु) → पुनान (शानच्, आत्मनेपद-प्रयोगः) ‘purifying oneself/being purified’
कलशेषुin the jars
कलशेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootकलश (प्रातिपदिक) ‘jar, vessel’
सीदतिsits/settles
सीदति:
क्रिया
TypeVerb
Rootसद् (सीदति) ‘to sit down, settle’
अद्भिःwith waters
अद्भिः:
करण
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) ‘water’
गोभिःwith cows / with (cow-)milk / with rays
गोभिः:
करण
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक) ‘cow; (ritually) milk, rays’
मृज्यतेis cleansed / cleanses itself
मृज्यते:
क्रिया
TypeVerb
Rootमृज् (मृज्यते) ‘to wipe, cleanse, purify’
अद्रिभिःwith pressing-stones
अद्रिभिः:
करण
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक) ‘stone; pressing-stone’
सुतःpressed
सुतः:
कर्तृ (इन्दोः/सोमस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootसु (धातु) → सुत (क्त, ‘pressed’)
पुनानःpurifying
पुनानः:
कर्तृ (इन्दोः/सोमस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootपू (धातु) → पुनान (शानच्)
इन्दुःthe drop (Soma)
इन्दुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक) ‘drop; Soma’
वरिवःfavor / help / free scope
वरिवः:
कर्म
TypeNoun
Rootवरिवस् (प्रातिपदिक) ‘wide space; room; favor, help’
विदत्found/obtained
विदत्:
क्रिया
TypeVerb (injunctive/aorist-like Vedic form) / finite form
Rootविद् (विन्दति/विदति) ‘to find, obtain’
प्रियम्what is dear / the dear (thing)
प्रियम्:
कर्म (विदत् इत्यस्य) / विशेष्य
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक) ‘dear, pleasing’