HomeRig VedaMandala 9Sukta 68Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 9.68

Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

स मातरा विचरन्वाजयन्नपः प्र मेधिरः स्वधया पिन्वते पदम् । अंशुर्यवेन पिपिशे यतो नृभिः सं जामिभिर्नसते रक्षते शिरः ॥

स मा॒तरा॑ वि॒चर॑न्वा॒जय॑न्न॒पः प्र मेधि॑रः स्व॒धया॑ पिन्वते प॒दम् । अं॒शुर्यवे॑न पिपिशे य॒तो नृभि॒: सं जा॒मिभि॒र्नस॑ते॒ रक्ष॑ते॒ शिर॑: ॥

sá mā́tarā vicáran vājáyan ápaḥ prá médhiraḥ svadháyā pinvate padám | aṃśúr yávena pipiśe yató nṛ́bhiḥ sáṃ jāmíbhir násate rákṣate śíraḥ ||

Moving between the two Mothers, driving the waters to their increase, the wise one by his own law fills out the station. The ray is ground with the grain; then, with the men and with the kindred powers, he reaches the goal and guards the head— the summit of consciousness.

सः । मा॒तरा॑ । वि॒ऽचर॑न् । वा॒जऽय॑न् । अ॒पः । प्र । मेधि॑रः । स्व॒धया॑ । पि॒न्व॒ते॒ । प॒दम् । अं॒शुः । यवे॑न । पि॒पि॒शे॒ । य॒तः । नृऽभिः॑ । सम् । जा॒मिऽभिः॑ । नस॑ते । रक्ष॑ते । शिरः॑ ॥सः । मातरा । विचरन् । वाजयन् । अपः । प्र । मेधिरः । स्वधया । पिन्वते । पदम् । अंशुः । यवेन । पिपिशे । यतः । नृभिः । सम् । जामिभिः । नसते । रक्षते । शिरः ॥saḥ | mātarā | vi-caran | vāja-yan | apaḥ | pra | medhiraḥ | svadhayā | pinvate | padam | aṃśuḥ | yavena | pipiśe | yataḥ | nṛ-bhiḥ | sam | jāmi-bhiḥ | nasate | rakṣate | śiraḥ

सःhe (that one)
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मातरौthe two mothers
मातरौ:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
विचरन्moving about, roaming
विचरन्:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeVerb (participle)
Rootचर् (धातु) + वि- (उपसर्ग) → विचर्
वाजयन्strengthening/impelling (to victory), making vigorous
वाजयन्:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeVerb (participle)
Rootवाजय् (नामधातु/धातु) < वाज (प्रातिपदिक)
अपःthe waters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
मेधिरःwise, intelligent
मेधिरः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमेधिर (प्रातिपदिक) < मेधा
स्वधयाby (his) own power/impulse; by svadhā
स्वधया:
करण
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
पिन्वतेswells, makes flow, sets in motion
पिन्वते:
कर्तृ
TypeVerb
Rootपिव्/पि (धातु; Vedic pinv-) → पिन्व्
पदम्the step/track/place
पदम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
अंशुःthe Soma-stalk/beam (Soma)
अंशुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअंशु (प्रातिपदिक)
यवेनwith barley
यवेन:
करण
TypeNoun
Rootयव (प्रातिपदिक)
पिपिशेhas been crushed/ground
पिपिशे:
कर्तृ
TypeVerb
Rootपिष् (धातु) → पिपिष् (परिपूर्ण/तीव्र)
यतःfrom where; whence
यतः:
अपादान
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय/सम्बन्ध-प्रातिपदिक)
नृभिःby men
नृभिः:
करण
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/निपात)
जामिभिःwith kinsmen/kinsfolk
जामिभिः:
करण
TypeNoun
Rootजामि (प्रातिपदिक)
नसतेapproaches, attains, comes into contact
नसते:
कर्तृ
TypeVerb
Rootनस् (धातु; Vedic nas- ‘to approach/attain/help’)
रक्षतेprotects, guards
रक्षते:
कर्तृ
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
शिरःthe head
शिरः:
कर्म
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)