HomeRig VedaMandala 9Sukta 68Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 9.68

Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

वि यो ममे यम्या संयती मदः साकंवृधा पयसा पिन्वदक्षिता । मही अपारे रजसी विवेविददभिव्रजन्नक्षितं पाज आ ददे ॥

वि यो म॒मे य॒म्या॑ संय॒ती मद॑: साकं॒वृधा॒ पय॑सा पिन्व॒दक्षि॑ता । म॒ही अ॑पा॒रे रज॑सी वि॒वेवि॑ददभि॒व्रज॒न्नक्षि॑तं॒ पाज॒ आ द॑दे ॥

ví yó mamé yamyā́ saṃyatī́ mádaḥ sākáṃvṛdhā́ páyasā pinvád ákṣitā | mahī́ apāré rájasī vívevidad abhívrájan ákṣitaṃ pā́ja ā́ dade ||

He who widens and measures out the twin yoked worlds—his ecstasy grows together, swelling with the milk of plenitude, inexhaustible. He discovers the vast two spaces without boundary; moving forth, he takes to himself the unfailing strength of light.

वि । यः । म॒मे । य॒म्या॑ । सं॒य॒ती इति॑ स॒म्ऽय॒ती । मदः॑ । सा॒का॒म्ऽवृधा॑ । पय॑सा । पिन्व॑त् । अक्षि॑ता । म॒ही इति॑ । अ॒पा॒रे इति॑ । रज॑सी॒ इति॑ । वि॒ऽवेवि॑दत् । अ॒भि॒ऽव्रज॑न् । अक्षि॑तम् । पाजः॑ । आ । द॒दे॒ ॥वि । यः । ममे । यम्या । संयती इति सम्यती । मदः । साकाम्वृधा । पयसा । पिन्वत् । अक्षिता । मही इति । अपारे इति । रजसी इति । विवेविदत् । अभिव्रजन् । अक्षितम् । पाजः । आ । ददे ॥vi | yaḥ | mame | yamyā | saṃyatī itisam-yatī | madaḥ | sākām-vṛdhā | payasā | pinvat | akṣitā | mahī iti | apāre iti | rajasī iti | vi-vevidat | abhi-vrajan | akṣitam | pājaḥ | ā | dade

विapart, forth (prefix)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ममेhas roared / resounded
ममे:
Kartā
TypeVerb
Rootमम् (धातु, ‘मम्/मम’ = शब्दाय/हर्षे; परस्मै)
यम्याःof Yamī / of the Yamī (sister of Yama)
यम्याः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun (proper/epithet)
Rootयम्या (प्रातिपदिक; ‘यम्य’ = यम-सम्बन्धिनी/यमस्य भगिनी इति वैदिक-नाम)
संयतीstriving together, contending
संयती:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple/Adjective
Rootसम्-यत् (धातु) → संयती (वर्तमान-कृदन्त/स्त्री)
मदःintoxication, exhilaration
मदः:
Kartā
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
साकम्together
साकम्:
TypeIndeclinable
Rootसाकम् (अव्यय)
वृधाabundantly, mightily
वृधा:
TypeIndeclinable
Rootवृधा (अव्यय)
पयसाwith milk / with sap
पयसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
पिन्वत्makes swell, invigorates
पिन्वत्:
Kartā
TypeVerb
Rootपिव्/पि (धातु; वैदिक ‘पिन्व’ = पिन्वति ‘to swell, make abound, invigorate’)
अक्षितःunperishing, undecaying
अक्षितः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-क्षि (उपसर्ग-निषेध + √क्षि ‘to perish’) → अक्षित (कृदन्त)
महीthe great (one); great power/earth
मही:
Kartā
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
अपारेin the boundless
अपारे:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootअ-पार (प्रातिपदिक) → अपार (विशेषण)
रजसीin the two regions/realms (heaven & earth)
रजसी:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
विapart, widely (prefix)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
वेवितत्has found out, has discovered
वेवितत्:
Kartā
TypeVerb
Rootवि-विद् (धातु) → वेवित (लिट्-रूप/परफेक्ट-स्टेम) + त्
अभिव्रजन्moving toward, advancing
अभिव्रजन्:
Kartā
TypeParticiple
Rootअभि-√व्रज् (धातु) → अभिव्रजत् (वर्तमान-कृदन्त)
अक्षितम्imperishable
अक्षितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअ-क्षि → अक्षित (कृदन्त)
पाजःstrength, vigor, might
पाजः:
Karma
TypeNoun
Rootपाजस् (प्रातिपदिक)
unto, toward (prefix)
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
ददेhas given, has placed
ददे:
Kartā
TypeVerb
Rootदा (धातु; परस्मै) → ददे (लिट्)