Rig Veda 9.68.2: Mandala 9, Sukta 68, Mantra 2

Sukta 9.68

Devata: Soma Pavamāna

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

स रोरुवदभि पूर्वा अचिक्रददुपारुहः श्रथयन्त्स्वादते हरिः । तिरः पवित्रं परियन्नुरु ज्रयो नि शर्याणि दधते देव आ वरम् ॥

Transliteration

sá rórūvad abhí pū́rvā acíkradad upā́ruhaḥ śráthayan svā́date háriḥ | tiráḥ pavítraṃ paríyann urú járyo ní śáryāṇi dadhate devá ā́ váram ||

Translation

He roars and cries out over the ancient foundations; mounting upward, the tawny one loosens and makes sweetness. Passing across the filter, moving around in wide courses, the god sets down his swift motions and comes to the chosen excellence.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he (that one)
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स

• रोरुवत्: roaring, loudly sounding
• रोरुवत्: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Participle (Adjectival) / Kṛdanta
• Root: √रु (रवणे/क्रन्दने) → रोरुवत् (वर्तमान-कृदन्त)

• अभि: towards, over
• अभि: अधिकारण/दिशा-निर्देश (towards/over)
• Type: Indeclinable (Preverb/Adverb)
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• पूर्वाः: the former/earlier (ones/streams)
• पूर्वाः: कर्म (गत्यर्थे लक्ष्य-समूहः)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: पूर्व (विशेषण-प्रातिपदिक)

• अचिक्रदत्: cried out, shouted
• अचिक्रदत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √क्रन्द् (क्रन्दने) with reduplication → चिक्रद्; aorist injunctive/augmentless

• उप: up to, near
• उप: दिशा/समीप्य
• Type: Indeclinable (Preverb)
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• आरुहः: mounting, ascending
• आरुहः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Participle/Noun (agentive) / Kṛdanta
• Root: √रुह् (आरोहणे) with उपसर्ग आ- → आरुह; (agent noun/participle)

• श्रथयन्: loosening, making slack
• श्रथयन्: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Participle (Present) / Kṛdanta
• Root: √श्रथ् (शिथिलीकरणे/विस्रंसने) → श्रथय (णिच्) वर्तमान-कृदन्त

• स्वादते: tastes sweet / is sweet
• स्वादते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्वद् (आस्वादने/रुचौ) → स्वादते

• हरिः: the tawny one (Soma/steed-like Soma)
• हरिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)

• तिरः: across, through
• तिरः: अधिकारण/मार्ग-निर्देश
• Type: Indeclinable
• Root: तिरस् (अव्ययीभाव/अव्यय)

• पवित्रम्: the filter, strainer
• पवित्रम्: कर्म (गमनस्य)
• Type: Noun
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)

• परियन्: going around, moving through
• परियन्: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Participle (Present) / Kṛdanta
• Root: √या (गत्यर्थे) with परि- → परिय (वर्तमान-कृदन्त)

• उरु: wide, far, broad
• उरु: कर्म/अधिकारण (व्याप्ति)
• Type: Adjective
• Root: उरु (विशेषण-प्रातिपदिक)

• ज्रयः: the rushing stream / swift course
• ज्रयः: कर्तृ/कर्तृ-सम्बन्ध (प्रवाहः)
• Type: Noun
• Root: ज्रय (प्रातिपदिक; ‘वेग/प्रवाह’ इत्यर्थे) अथवा √ज्रि/ज्रय् (गत्यर्थ) से सम्बन्धित

• नि: down, into
• नि: दिशा-निर्देश (down/into)
• Type: Indeclinable (Preverb)
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• शर्याणि: channels/paths (for the flow)
• शर्याणि: कर्म
• Type: Noun
• Root: शर्याणि (प्रातिपदिक; ‘शर्य’/‘शर्याण’—उपकरण/धाराः/मार्गाः इत्यादि; RV-विशिष्ट)

• दधते: they place, they set
• दधते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा (धारणे/स्थापने) → दधते

• देवः: the god (Soma)
• देवः: कर्तृ (सम्बोधन-भावः/विशेषण-भावः: ‘the god’)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: दिशा-निर्देश (towards)
• Type: Indeclinable (Preverb)
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• वरम्: the choice boon / the best (place/goal)
• वरम्: कर्म (गमनस्य लक्ष्यः)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)