Mantra 1
Sukta 9.65
Rishi: Ascribed to Soma Pavamāna seers (Mandala 9).
Devata: Soma Pavamāna.
Chandas: Likely Jagatī (not metrically verified from input).
Samhita Patha (Devanagari)
हिन्वन्ति सूरमुस्रयः स्वसारो जामयस्पतिम् । महामिन्दुं महीयुवः ॥
Samhita Patha (IAST)
हि॒न्वन्ति॒ सूर॒मुस्र॑य॒: स्वसा॑रो जा॒मय॒स्पति॑म् । म॒हामिन्दुं॑ मही॒युव॑: ॥
Transliteration
hinvánti sū́ram usŕayaḥ svasā́ro jāmáyas pátim | mahā́m índuṃ mahīyúvaḥ ||
Translation
They urge on the strong one—the bright ones, his sisters and kin—driving their lord; they magnify the great Indu, that vast delight, so it may rule and uplift the whole being.
Padapatha (Word Analysis)
हि॒न्वन्ति॑ । सूर॑म् । उस्र॑यः । स्वसा॑रः । जा॒मयः॑ । पति॑म् । म॒हाम् । इन्दु॑म् । म॒ही॒युवः॑ ॥हिन्वन्ति । सूरम् । उस्रयः । स्वसारः । जामयः । पतिम् । महाम् । इन्दुम् । महीयुवः ॥hinvanti | sūram | usrayaḥ | svasāraḥ | jāmayaḥ | patim | mahām | indum | mahīyuvaḥ
Word by Word
हिन्वन्तिthey impel / set in motion
हिन्वन्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√हिव्/√हिन्व् (प्रेरणे) → हिन्व्
सूरम्the hero; the strong one
सूरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिकम्) < √सुर्/सूर् (दीप्तौ) (व्युत्पत्तिः)
उस्रयःthe ruddy ones; (often) rays/cows
उस्रयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउस्र (प्रातिपदिकम्) (उषस्/गो-सम्बद्धः ‘रक्त/उष्ण/प्रभातवर्ण’)
स्वसारःsisters
स्वसारः:
कर्तृ (उस्रयः इत्यस्य विशेषण/समन्वयः)
TypeNoun
Rootस्वसृ (प्रातिपदिकम्) ‘बहिनी’
जामयःkinsmen; kindred
जामयः:
कर्तृ (उस्रयः/स्वसारः इत्यस्य समन्वयः)
TypeNoun
Rootजामि (प्रातिपदिकम्) ‘सगोत्र/सम्बन्धिन्; कुटुम्बिन्’
पतिम्lord; master
पतिम्:
कर्म (सूरम् इत्यस्य समाधिकरण/विशेष्यः)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिकम्) ‘स्वामी/पालक’
महाम्great
महाम्:
कर्म (इन्दुम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिकम्) ‘महान्’
इन्दुम्Indu; Soma (the drop)
इन्दुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिकम्) ‘सोमः; बिन्दु/रस’
महीयुवःthe greatness-seeking ones; those who magnify (him)
महीयुवः:
कर्तृ (हिन्वन्ति इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootमहीयु (प्रातिपदिकम्) < √मह् (पूजायाम्/वर्धने) ‘महिमानं कामयमान/महत्त्वं याचमान’