Mantra 22
Sukta 9.61
Rishi: Kavi Bhārgava (traditional attribution for parts of RV 9.61; check śākhā-specific anukramaṇī for exact verse-level assignment)
Devata: Soma Pavamāna (in relation to Indra-Vṛtra act)
Chandas: Trishtubh/Jagatī (requires metrical scan)
Samhita Patha (Devanagari)
स पवस्व य आविथेन्द्रं वृत्राय हन्तवे । वव्रिवांसं महीरपः ॥
Samhita Patha (IAST)
स प॑वस्व॒ य आवि॒थेन्द्रं॑ वृ॒त्राय॒ हन्त॑वे । व॒व्रि॒वांसं॑ म॒हीर॒पः ॥
Transliteration
sá pavasva yá ā́vitha índraṃ vṛtrā́ya hántave | vavrivā́ṃsaṃ mahī́r apáḥ ||
Translation
Purify yourself, O Soma—thou who hast helped Indra to strike down Vṛtra—covering him with the vast waters; become in us the force that releases the great streams of consciousness from the knot of obstruction.
Padapatha (Word Analysis)
सः । प॒व॒स्व॒ । यः । आवि॑थ । इन्द्र॑म् । वृ॒त्राय॑ । हन्त॑वे । व॒व्रि॒ऽवांस॑म् । म॒हीः । अ॒पः ॥सः । पवस्व । यः । आविथ । इन्द्रम् । वृत्राय । हन्तवे । वव्रिवांसम् । महीः । अपः ॥saḥ | pavasva | yaḥ | āvitha | indram | vṛtrāya | hantave | vavri-vāṃsam | mahīḥ | apaḥ
Word by Word
सःhe (that one)
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पवस्वpurify/flow forth (as Soma)
पवस्व:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पू (पवते) / √पु (शोधन)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सम्बन्ध-सर्वनाम)
आविथyou have helped/protected
आविथ:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√अव् (रक्षण-पालन) + आ-
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (देवनाम-प्रातिपदिक)
वृत्रायfor (the slaying of) Vṛtra / against Vṛtra
वृत्राय:
सम्प्रदान (हितार्थ-दत्तिव) / प्रयोजन
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
हन्तवेto slay
हन्तवे:
प्रयोजन
TypeVerbal noun (Infinitive)
Root√हन् (वध) → हन्तु (इन्फिनिटिव-प्रातिपदिक)
वव्रिवांसम्having covered/armoured; well-protected (Indra)
वव्रिवांसम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (Adjective)
Root√वृ (वरण/आवरण) → वव्रिवांस् (परफेक्ट-एक्टिव पार्टिसिपल) अथवा √वृ (वरण) ‘वृणोति’
महीःgreat, mighty
महीः:
कर्तृ (अपः इति विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमही (स्त्री-प्रातिपदिक) / मह् (वृद्धि) से व्युत्पन्न
अपःwaters (streams)
अपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप् (स्त्री-प्रातिपदिक)