Mantra 1
Sukta 9.60
Devata: Soma Pavamāna (Indu)
Chandas: Gāyatrī (explicitly invoked; the verse is a gāyatrī-style invocation though full metrical verification is not provided here)
Samhita Patha (Devanagari)
प्र गायत्रेण गायत पवमानं विचर्षणिम् । इन्दुं सहस्रचक्षसम् ॥
Samhita Patha (IAST)
प्र गा॑य॒त्रेण॑ गायत॒ पव॑मानं॒ विच॑र्षणिम् । इन्दुं॑ स॒हस्र॑चक्षसम् ॥
Transliteration
prá gāyatréṇa gāyata páv amānaṃ vícarṣaṇim | índuṃ sahásracakṣasam ||
Translation
Sing forth with the Gāyatrī: the purifying Soma, the wide-working power; the bright drop with a thousand eyes (innumerable perceptions).
Padapatha (Word Analysis)
प्र । गा॒य॒त्रेण॑ । गा॒य॒त॒ । पव॑मानम् । विऽच॑र्षणिम् । इन्दु॑म् । स॒हस्र॑ऽचक्षसम् ॥प्र । गायत्रेण । गायत । पवमानम् । विचर्षणिम् । इन्दुम् । सहस्रचक्षसम् ॥pra | gāyatreṇa | gāyata | pavamānam | vi-carṣaṇim | indum | sahasra-cakṣasam
Word by Word
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (upasarga) प्रत्यय-रहित अव्यय
गायत्रेणwith/by the Gāyatrī (metre)
गायत्रेण:
Karaṇa
TypeNoun
Rootगायत्र (प्रातिपदिकम्) < गायत्री (छन्दस्/नाम)
गायतsing (you all)!
गायत:
—
TypeVerb
Root√गै (गायति)
पवमानम्the purifying one (Soma)
पवमानम्:
Karma
TypeAdjective (used as noun epithet)
Rootपवमान (प्रातिपदिकम्) < √पू (पवते) वर्तमान-कृदन्तः (शतृ/शानच्-सम्भवः)
विचर्षणिम्all-seeing, widely shining
विचर्षणिम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविचर्षणि (प्रातिपदिकम्) < वि-√चर्ष्/चर्षण (प्रकाश/दर्शन/व्याप्ति-भाव)
इन्दुम्the drop (Soma)
इन्दुम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिकम्)
सहस्रचक्षसम्thousand-eyed, having myriad eyes
सहस्रचक्षसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसहस्र-चक्षस् (समासः) < सहस्र (संख्या) + चक्षस् (प्रातिपदिकम्) < √चक्ष् (दृश्)