Mantra 2
Sukta 9.50
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
प्रसवे त उदीरते तिस्रो वाचो मखस्युवः । यदव्य एषि सानवि ॥
Samhita Patha (IAST)
प्र॒स॒वे त॒ उदी॑रते ति॒स्रो वाचो॑ मख॒स्युव॑: । यदव्य॒ एषि॒ सान॑वि ॥
Transliteration
pra-savé ta udī́rate tisró vā́co makhasyúvaḥ | yád avyé éṣi sánāvi ||
Translation
At thy impulsion the threefold words arise—seeking the sacrifice—when thou goest upon the sheep’s wool, the ridge of the strainer.
Padapatha (Word Analysis)
प्र॒ऽस॒वे । ते॒ । उत् । ई॒र॒ते॒ । ति॒स्रः । वाचः॑ । म॒ख॒स्युवः॑ । यत् । अव्ये॑ । एषि॑ । सान॑वि ॥प्रसवे । ते । उत् । ईरते । तिस्रः । वाचः । मखस्युवः । यत् । अव्ये । एषि । सानवि ॥pra-save | te | ut | īrate | tisraḥ | vācaḥ | makhasyuvaḥ | yat | avye | eṣi | sānavi
Word by Word
प्रसवेin/at the pressing (soma-pressing, libation)
प्रसवे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootप्रसव (प्र-√सू) प्रातिपदिक
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootत्वद् (युष्मद्) सर्वनाम-प्रातिपदिक
उदीरतेrise up; are uttered/are set in motion
उदीरते:
क्रिया
TypeVerb
Rootउद्-√ईर् (ईरते) धातु
तिस्रःthree
तिस्रः:
कर्ता (वाचः-विशेषण)
TypeAdjective (Numeral)
Rootत्रि (स्त्रीलिङ्ग रूप) संख्यावाचक-प्रातिपदिक
वाचःvoices; utterances; hymns
वाचः:
कर्ता
TypeNoun
Rootवाच् प्रातिपदिक
मखस्युवःthe sacrifice-seeking (priests); desirous of the rite
मखस्युवः:
कर्ता (वाचः/उदीरते—कर्तृसम्बन्ध) अथवा विशेषण
TypeAdjective/Noun
Rootमखस्यु प्रातिपदिक (मख ‘यज्ञ’ + -स्यु ‘इच्छु/आकाङ्क्षी’)
यत्that which
यत्:
कर्म
TypePronoun (relative)
Rootयद् सर्वनाम-प्रातिपदिक
अव्येin/at the sheep (wool/skin)
अव्ये:
अधिकारण
TypeNoun
Rootअवि प्रातिपदिक
एषिyou go; you move
एषि:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ (एति) धातु
सानविon the ridge/summit; on the slope
सानवि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootसानु प्रातिपदिक