Mantra 6
Sukta 9.5
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
सुशिल्पे बृहती मही पवमानो वृषण्यति । नक्तोषासा न दर्शते ॥
Samhita Patha (IAST)
सु॒शि॒ल्पे बृ॑ह॒ती म॒ही पव॑मानो वृषण्यति । नक्तो॒षासा॒ न द॑र्श॒ते ॥
Transliteration
suśílpe bṛhatī́ mahī́ pávamāno vṛṣaṇyati | náktoṣásā na darśate ||
Translation
In the well-fashioned Vast and the great Earth of the being, the self-purifying Soma grows mighty in his bull-force; he is seen like Night-and-Dawn—revealing himself in the alternating rhythms of obscurity and light.
Padapatha (Word Analysis)
सु॒शि॒ल्पे इति॑ सुऽशि॒ल्पे । बृ॒ह॒ती इति॑ । म॒ही इति॑ । पव॑मानः । वृ॒ष॒ण्य॒ति॒ । नक्तो॒षसा॑ । न । द॒र्श॒ते इति॑ ॥सुशिल्पे इति सुशिल्पे । बृहती इति । मही इति । पवमानः । वृषण्यति । नक्तोषसा । न । दर्शते इति ॥suśilpe itisu-śilpe | bṛhatī iti | mahī iti | pavamānaḥ | vṛṣaṇyati | naktoṣasā | na | darśate iti
Word by Word
सुशिल्पेin/at the two well-fashioned (works/structures)
सुशिल्पे:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootसु- + शिल्प (प्रातिपदिक)
बृहतीthe great (one)
बृहती:
Kartā
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक)
महीthe mighty one / greatness
मही:
Kartā
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक; ‘मह्/मंह्’ से ‘महत्त्व’)
पवमानःPavamāna (Soma), the purifying one
पवमानः:
Kartā
TypeParticiple (Adjective used as Noun)
Rootपू (धातु) → पवमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; शतृ/शानच् प्रकारः, ‘purifying’)
वृषण्यतिacts with bull-like vigor / is potent
वृषण्यति:
Kriyā
TypeVerb
Rootवृषण्य (धातु; ‘वृषन्-भावं करोति/बलं दर्शयति’)
नक्तोषासाNight-and-Dawn (the pair)
नक्तोषासा:
Kartā
TypeNoun (dual compound)
Rootनक्त-उषासा (द्वन्द्व-समास; प्रातिपदिक)
नlike / as (in comparison)
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
दर्शतेis seen / appears
दर्शते:
Kriyā
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → दर्शते