Mantra 4
Sukta 9.47
Devata: Soma (Pavamāna) as kavi (seer) and bestower of ratna
Samhita Patha (Devanagari)
स्वयं कविर्विधर्तरि विप्राय रत्नमिच्छति । यदी मर्मृज्यते धियः ॥
Samhita Patha (IAST)
स्व॒यं क॒विर्वि॑ध॒र्तरि॒ विप्रा॑य॒ रत्न॑मिच्छति । यदी॑ मर्मृ॒ज्यते॒ धिय॑: ॥
Transliteration
svayáṃ kavír vidhartári víprāya rátnam icchati | yadī́ marmṛ́jyate dhíyaḥ ||
Translation
He, the seer by his own nature, in the upholding foundation, seeks the treasure for the illumined one—when the thoughts are polished and made pure.
Padapatha (Word Analysis)
स्व॒यम् । क॒विः । वि॒ऽध॒र्तरि॑ । विप्रा॑य । रत्न॑म् । इ॒च्छ॒ति॒ । यदि॑ । म॒र्मृ॒ज्यते॑ । धियः॑ ॥स्वयम् । कविः । विधर्तरि । विप्राय । रत्नम् । इच्छति । यदि । मर्मृज्यते । धियः ॥svayam | kaviḥ | vi-dhartari | viprāya | ratnam | icchati | yadi | marmṛjyate | dhiyaḥ
Word by Word
स्वयम्by oneself, of oneself
स्वयम्:
Karaṇa (रीत्या/स्वतः ‘by oneself’)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (प्रातिपदिक/अव्यय) < *sva- (स्व ‘self’)
कविःthe seer/poet (sage)
कविः:
Kartā
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
विधर्तरिin/at the supporter, the sustainer (i.e., in the upholder)
विधर्तरि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवि-धर्तृ (धर्तृ-प्रातिपदिक; √धृ ‘to hold, support’ + तृ)
विप्रायfor the inspired priest/poet
विप्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
रत्नम्a treasure, precious gift
रत्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
इच्छतिdesires, seeks
इच्छति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√इष्/इच्छ् (इच्छति; desiderative/secondary present stem in Vedic usage)
यदीif/when
यदी:
(सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय) + इति/ई (वेदिक-प्रयोगे ‘यदी’ = ‘यदि/यदा’ अर्थे)
मर्मृज्यतेis thoroughly cleansed/purified
मर्मृज्यते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√मृज् (मार्जने ‘to wipe/clean/purify’), intensive/reduplicated present + ātmanepada
धियःinsights/thoughts (hymns, prayers)
धियः:
Kartā (मर्मृज्यते इत्यस्य) / (कर्म-भावे ‘are cleansed’)
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक; ‘thought, insight, prayer’)