Mantra 6
Sukta 9.46
Devata: Soma Pavamāna (for Indra)
Samhita Patha (Devanagari)
एतं मृजन्ति मर्ज्यं पवमानं दश क्षिपः । इन्द्राय मत्सरं मदम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒तं मृ॑जन्ति॒ मर्ज्यं॒ पव॑मानं॒ दश॒ क्षिप॑: । इन्द्रा॑य मत्स॒रं मद॑म् ॥
Transliteration
etáṁ mṛ́janti márjyaṁ pávamānaṁ dáśa kṣípaḥ | índrāya matsaráṁ mádam ||
Translation
This Soma, fit to be cleansed, the self-purifying—ten swift hands cleanse him, a rapture and intoxication for Indra.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒तम् । मृ॒ज॒न्ति॒ । मर्ज्य॑म् । पव॑मानम् । दश॑ । क्षिपः॑ । इन्द्रा॑य । म॒त्स॒रम् । मद॑म् ॥एतम् । मृजन्ति । मर्ज्यम् । पवमानम् । दश । क्षिपः । इन्द्राय । मत्सरम् । मदम् ॥etam | mṛjanti | marjyam | pavamānam | daśa | kṣipaḥ | indrāya | matsaram | madam
Word by Word
एतम्this (him/it)
एतम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मृजन्तिthey cleanse/purify
मृजन्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootमृज् (धातु) ‘मार्जने/शोधने’
मर्ज्यम्to-be-cleansed, fit for purification
मर्ज्यम्:
Karma
TypeAdjective/Participle
Rootमृज् → मर्ज्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; यत्/ण्यत्-प्रत्ययार्थ ‘to be cleansed’)
पवमानम्the purifying one (Soma)
पवमानम्:
Karma
TypeParticiple (epithet)
Rootपू (धातु) ‘पवने/शोधने’ → पवमान (वर्तमान कृदन्त; आत्मनेपद-प्रयोगः)
दशten
दश:
Kartā (समूह-कर्तृविशेषणम्)
TypeNumeral
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
क्षिपःthe swift ones (the ten fingers/pressers)
क्षिपः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (substantivized)
Rootक्षिप् (प्रातिपदिक; ‘क्षिप्/क्षिप्रा’ इत्यादि—‘swift/quick’ अर्थे; यहाँ ‘swift ones’ = fingers/pressing-hands)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र (देवनाम-प्रातिपदिक)
मत्सरम्intoxicating exhilaration / rousing stimulus
मत्सरम्:
Karma
TypeNoun
Rootमत्सर (प्रातिपदिक)
मदम्intoxication, exhilaration
मदम्:
Karma
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक; ‘intoxication, exhilaration’)