Mantra 1
Sukta 9.46
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
असृग्रन्देववीतयेऽत्यासः कृत्व्या इव । क्षरन्तः पर्वतावृधः ॥
Samhita Patha (IAST)
असृ॑ग्रन्दे॒ववी॑त॒येऽत्या॑स॒: कृत्व्या॑ इव । क्षर॑न्तः पर्वता॒वृध॑: ॥
Transliteration
asṛ́gran devá-vītaye átyāsaḥ kṛtvyā́ iva | kṣárantaḥ parvatā-vṛ́dhaḥ ||
Translation
They have surged forth for the gods’ enjoyment—these swift ones—like active energies set to their craft; flowing out, they increase the mountains (the firm heights of the being).
Padapatha (Word Analysis)
असृ॑ग्रन् । दे॒वऽवी॑तये । अत्या॑सः । कृत्व्याः॑ऽइव । क्षर॑न्तः । प॒र्व॒त॒ऽवृधः॑ ॥असृग्रन् । देववीतये । अत्यासः । कृत्व्याःइव । क्षरन्तः । पर्वतवृधः ॥asṛgran | deva-vītaye | atyāsaḥ | kṛtvyāḥ-iva | kṣarantaḥ | parvata-vṛdhaḥ
Word by Word
असृग्रन्they have sent forth / they let flow
असृग्रन्:
क्रिया (मुख्य क्रियापद)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु) + उपसर्ग आ- (आसृज्) अथवा √सृज् (प्रेषणे/सर्गे)
देववीतयेfor the divine reception / for the gods’ enjoyment
देववीतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव-वीति (प्रातिपदिक; ‘देव-वीति’ = देवैः वीतिः/आह्वान-प्राप्तिः)
अत्यासःthe racers / the steeds
अत्यासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअत्य- (प्रातिपदिक; ‘अत्य’ = घोड़ा/दौत्य-सम्बद्ध)
कृत्व्याः(like) the workers / doers
कृत्व्याः:
कर्तृ (उपमा-उपमेय के रूप में)
TypeNoun
Rootकृत्व्य- (प्रातिपदिक; कृत्व्यः = कृत्य/कर्मणि-सम्बद्ध, ‘कृत्व्य’ as RV word for ‘work/operation, craft’)
इवlike, as
इव:
सम्बन्ध (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव
क्षरन्तःflowing, streaming
क्षरन्तः:
कर्तृ (असृग्रन् के कर्तृ का विशेषण)
TypeVerb (participle)
Rootक्षर् (धातु)
पर्वतावृधःmountain-swelling / making the mountains grow
पर्वतावृधः:
कर्तृ (अत्यासः/क्षरन्तः का विशेषण)
TypeAdjective (compound)
Rootपर्वत- + वृध (प्रातिपदिक; वृध = ‘वर्धक/वर्धमान’)