Mantra 1
Sukta 9.38
Rishi: Unknown/unspecified in provided input
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Undetermined here
Samhita Patha (Devanagari)
एष उ स्य वृषा रथोऽव्यो वारेभिरर्षति । गच्छन्वाजं सहस्रिणम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष उ॒ स्य वृषा॒ रथोऽव्यो॒ वारे॑भिरर्षति । गच्छ॒न्वाजं॑ सह॒स्रिण॑म् ॥
Transliteration
eṣa u sya vṛṣā ratho 'vyo vārebhir arṣati | gacchan vājaṃ sahasriṇam ||
Translation
This indeed is that strong Bull, the chariot; with the imperishable coverings he streams on, moving toward the thousandfold plenitude of force.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । ऊँ॒ इति॑ । स्यः । वृषा॑ । रथः॑ । अव्यः॑ । वारे॑भिः । अ॒र्ष॒ति॒ । गच्छ॑न् । वाज॑म् । स॒ह॒स्रिण॑म् ॥एषः । ऊँ इति । स्यः । वृषा । रथः । अव्यः । वारेभिः । अर्षति । गच्छन् । वाजम् । सहस्रिणम् ॥eṣaḥ | oṃ iti | syaḥ | vṛṣā | rathaḥ | avyaḥ | vārebhiḥ | arṣati | gacchan | vājam | sahasriṇam
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष-
उindeed; verily
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
स्यof him/it; his
स्य:
—
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम) → स्य (एन्क्लिटिक/वैकल्पिक रूप)
वृषाbull; the strong one
वृषा:
Kartā (एषः…वृषा) / विशेषण-भावः
TypeNoun
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
रथःchariot
रथः:
Kartā (एषः…रथः)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
अव्यःwoollen; made of sheep’s wool
अव्यः:
—
TypeAdjective
Rootअव्य (प्रातिपदिक; ‘sheep’s/woollen’)
वारेभिःwith waters/streams
वारेभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवार (प्रातिपदिक; ‘water/stream’ वैदिक)
अर्षतिrushes; streams
अर्षति:
—
TypeVerb
Rootऋष् (धातु; ‘to flow, rush’)
गच्छन्going; proceeding
गच्छन्:
Kartā (एषः… गच्छन्)
TypeVerb (Participle)
Rootगम् (धातु) → गच्छत् (वर्तमान कृदन्त)
वाजम्prize; strength; (winning) might
वाजम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
सहस्रिणम्thousandfold; possessing a thousand
सहस्रिणम्:
—
TypeAdjective
Rootसहस्रिन् (प्रातिपदिक; ‘having a thousand’)