Mantra 10
Sukta 9.3
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
एष उ स्य पुरुव्रतो जज्ञानो जनयन्निषः । धारया पवते सुतः ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष उ॒ स्य पु॑रुव्र॒तो ज॑ज्ञा॒नो ज॒नय॒न्निष॑: । धार॑या पवते सु॒तः ॥
Transliteration
eṣá u syá puruvrató jajñāno janáyann íṣaḥ | dhā́rayā pavate sutáḥ ||
Translation
This indeed, of many workings, being born, brings forth the impulsions; pressed out, he flows in a stream, self-purifying.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । ऊँ॒ इति॑ । स्यः । पु॒रु॒ऽव्र॒तः । ज॒ज्ञा॒नः । ज॒नय॑न् । इषः॑ । धार॑या । प॒व॒ते॒ । सु॒तः ॥एषः । ऊँ इति । स्यः । पुरुव्रतः । जज्ञानः । जनयन् । इषः । धारया । पवते । सुतः ॥eṣaḥ | oṃ iti | syaḥ | puru-vrataḥ | jajñānaḥ | janayan | iṣaḥ | dhārayā | pavate | sutaḥ
Word by Word
एषःthis (he)
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उindeed, surely
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
स्यःhe (that one)
स्यः:
Kartā (एषः इत्यस्य सह-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; वैदिक-रूप)
पुरुव्रतःof many vows/observances
पुरुव्रतः:
Kartā (एषः/स्यः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपुरु-व्रत (समासः; प्रातिपदिकम्)
जज्ञानःborn, having been born
जज्ञानः:
Kartā (एषः/स्यः इत्यस्य सह)
TypeVerb (participial)
Root√जन् (जनि) → जज्ञान (कृदन्त-प्रातिपदिक; परिपूर्ण/परफेक्ट-भागवत्)
जनयन्begetting, generating
जनयन्:
Kartā (एषः/स्यः इत्यस्य क्रियाविशेषण-भावः)
TypeVerb (participial)
Root√जन् (णिच्) → √जनय् (causative) वर्तमान-कृदन्त
निषःnights
निषः:
Karma
TypeNoun
Rootनिष् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; वैदिक)
धारयाwith a stream, in a flow
धारया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootधारा (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक) अथवा √धृ (धारण) से ‘धारा’
पवतेpurifies itself, flows (as purified)
पवते:
— (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√पू (पवते; आत्मनेपद) / √पु (शोधन) वैदिक प्रयोग
सुतःpressed (Soma), the pressed one
सुतः:
Kartā (पवते इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective (PPP)
Root√सु (सवने) → सुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)