Mantra 1
Sukta 9.3
Devata: Soma Pavamāna (the self-purifying Soma)
Samhita Patha (Devanagari)
एष देवो अमर्त्यः पर्णवीरिव दीयति । अभि द्रोणान्यासदम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष दे॒वो अम॑र्त्यः पर्ण॒वीरि॑व दीयति । अ॒भि द्रोणा॑न्या॒सद॑म् ॥
Transliteration
eṣá devó ámartyaḥ parṇavī́r iva dīyati | abhí dróṇāny ā́sadam ||
Translation
This is the god, the immortal Power: like a winged one he speeds; he presses on toward the vats, toward the settling-place.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । दे॒वः । अम॑र्त्यः । प॒र्ण॒वीःऽइ॑व । दी॒य॒ति॒ । अ॒भि । द्रोणा॑नि । आ॒ऽसद॑म् ॥एषः । देवः । अमर्त्यः । पर्णवीःइव । दीयति । अभि । द्रोणानि । आसदम् ॥eṣaḥ | devaḥ | amartyaḥ | parṇavīḥ-iva | dīyati | abhi | droṇāni | āsadam
Word by Word
एषःthis (one), he
एषः:
Kartā (कर्ता)
TypePronoun (Demonstrative)
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष-
देवःgod; the divine one
देवः:
Kartā (कर्ता) (apposition to एषः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अमर्त्यःimmortal
अमर्त्यः:
Kartā (कर्ता) (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootअ-मर्त्य (प्रातिपदिक; नञ्-समासः)
पर्णवीरिवlike a pṛṇavīri (leaf-/wing-like [swift] one); like a bird (simile)
पर्णवीरिव:
Karaṇa (करण) (manner/comparison: ‘like …’)
TypeIndeclinable (comparative particle with nominal base)
Rootपर्णवीरि (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय)
दीयतिflows; is set in motion; is poured
दीयति:
Kriyā (finite verb)
TypeVerb
Rootदी / दा (धातु; ‘to flow, run, be poured’—Soma-usage)
अभिtowards; onto
अभि:
Adhikaraṇa (अधिकरण) / direction-marker
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
द्रोणान्य(wooden) troughs/vats; Soma-vessels
द्रोणान्य:
Karma (कर्म) (goal of motion with अभि)
TypeNoun
Rootद्रोण (प्रातिपदिक) + -अनि (नपुंसक-बहुवचन-रूपम्) → द्रोणानि
आसदम्to a seat/settling-place; for approaching/settling
आसदम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (manner/goal phrase with अभि)
TypeKṛdanta (verbal noun/adverbial accusative)
Rootआ-सद् (धातु ‘to sit/settle/approach’) → आसद (कृदन्त-प्रातिपदिक)