Mantra 1
Sukta 9.28
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
एष वाजी हितो नृभिर्विश्वविन्मनसस्पतिः । अव्यो वारं वि धावति ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष वा॒जी हि॒तो नृभि॑र्विश्व॒विन्मन॑स॒स्पति॑: । अव्यो॒ वारं॒ वि धा॑वति ॥
Transliteration
eṣá vājī hitó nṛ́bhir viśvá-vin mánasas pátiḥ | avyó vā́raṃ ví dhāvati ||
Translation
This Soma, the plenitude of force, is set in place by the human powers; the knower of all, lord of the mind, he runs wide through the woollen strainer, releasing the chosen currents.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । वा॒जी । हि॒तः । नृऽभिः॑ । वि॒श्व॒ऽवित् । मन॑सः । पतिः॑ । अव्यः॑ । वार॑म् । वि । धा॒व॒ति॒ ॥एषः । वाजी । हितः । नृभिः । विश्ववित् । मनसः । पतिः । अव्यः । वारम् । वि । धावति ॥eṣaḥ | vājī | hitaḥ | nṛ-bhiḥ | viśva-vit | manasaḥ | patiḥ | avyaḥ | vāram | vi | dhāvati
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष-
वाजीthe racer/steed; vigorous one
वाजी:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक; वाज ‘strength/prize’)
हितःplaced, set in motion/appointed
हितः:
Kartā
TypeParticiple (Adjective)
Root√धा (धातु) → हित (कृदन्त, भूतकर्मणि/निष्ठा)
हिindeed, for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
नृभिःby men, by heroes
नृभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
विश्ववित्all-knowing
विश्ववित्:
Kartā
TypeAdjective
Rootविश्व- + √विद् (धातु) → -वित् (कृदन्त/समासान्त)
मनसःof mind
मनसः:
— (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
पतिःlord, master
पतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
अव्यःof sheep; woollen
अव्यः:
Kartā
TypeAdjective/Noun
Rootअव्य (प्रातिपदिक; ‘sheep/wool’)
वारम्covering, veil/cloth
वारम्:
Karma
TypeNoun
Rootवार (प्रातिपदिक)
विapart, asunder, forth
वि:
—
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
धावतिruns, rushes
धावति:
Kartā
TypeVerb
Root√धाव् (धातु)