Mantra 4
Sukta 9.26
Devata: Soma Pavamāna (with Vāc and solar Vivasvat imagery)
Samhita Patha (Devanagari)
तमह्यन्भुरिजोर्धिया संवसानं विवस्वतः । पतिं वाचो अदाभ्यम् ॥
Samhita Patha (IAST)
तम॑ह्यन्भु॒रिजो॑र्धि॒या सं॒वसा॑नं वि॒वस्व॑तः । पतिं॑ वा॒चो अदा॑भ्यम् ॥
Transliteration
tám ahyan bhuríjoḥ dhiyā́ saṃvásānaṃ vivásvataḥ | pátiṃ vā́co adā́bhyam ||
Translation
Him they drove onward with abundant vision—clothed in the radiance of Vivasvat—him, the infallible lord of the Word.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । अ॒ह्य॒न् । भु॒रिजोः॑ । धि॒या । स॒म्ऽवसा॑नम् । वि॒वस्व॑तः । पति॑म् । वा॒चः । अदा॑भ्यम् ॥तम् । अह्यन् । भुरिजोः । धिया । सम्वसानम् । विवस्वतः । पतिम् । वाचः । अदाभ्यम् ॥tam | ahyan | bhurijoḥ | dhiyā | sam-vasānam | vivasvataḥ | patim | vācaḥ | adābhyam
Word by Word
तम्him / that (one)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अहिthe serpent (Vṛtra-like)
अहि:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
अनुafter, along
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
भुरिजोःof Bhurij (name/epithet); (contextually) ‘of the bountiful/abundant one’
भुरिजोः:
सम्बन्ध
TypeNoun (epithet) / Proper-epithet
Rootभुरिज् (प्रातिपदिक) / भुरिजा (स्त्री)
ऋधियाwith prosperity / by increase
ऋधिया:
करण
TypeNoun
Rootऋधि (प्रातिपदिक; ‘समृद्धि/वृद्धि’)
संवसानम्clothed/covered; abiding (together)
संवसानम्:
कर्म (तम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (adjectival)
Rootसम् + √वस् (वस् निवासे/आच्छादने) → संवसाना- (कृदन्त-प्रातिपदिक)
विवस्वतःof Vivasvat (the Sun)
विवस्वतः:
सम्बन्ध
TypeNoun (proper) / Adjective
Rootविवस्वत् (प्रातिपदिक; सूर्य/विवस्वान्)
पतिम्lord, master
पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
वाचःof speech
वाचः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
अदाभ्यम्unassailable, not to be deceived/harmed
अदाभ्यम्:
कर्म (पतिम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ- + √दभ् (दभ् हिंसायाम्/दम्भे; ‘to deceive/harm’) → अदाभ्य (प्रातिपदिक)