Mantra 5
Sukta 9.25
Devata: Soma Pavamāna (with movement toward Indra)
Samhita Patha (Devanagari)
अरुषो जनयन्गिरः सोमः पवत आयुषक् । इन्द्रं गच्छन्कविक्रतुः ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒रु॒षो ज॒नय॒न्गिर॒: सोम॑: पवत आयु॒षक् । इन्द्रं॒ गच्छ॑न्क॒विक्र॑तुः ॥
Transliteration
aruṣó janáyan gíraḥ sómaḥ pavate āyuṣák | índraṃ gácchan kavíkratuḥ ||
Translation
The ruddy-golden Soma flows, bringing forth the inspired utterances; life-giving, he goes to Indra, he whose will is that of the seer.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒रु॒षः । ज॒नय॑न् । गिरः॑ । सोमः॑ । प॒व॒ते॒ । आ॒यु॒षक् । इन्द्र॑म् । गच्छ॑न् । क॒विऽक्र॑तुः ॥अरुषः । जनयन् । गिरः । सोमः । पवते । आयुषक् । इन्द्रम् । गच्छन् । कविक्रतुः ॥aruṣaḥ | janayan | giraḥ | somaḥ | pavate | āyuṣak | indram | gacchan | kavi-kratuḥ
Word by Word
अरुषःruddy, tawny
अरुषः:
कर्तृ (सोमस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
जनयन्generating, producing
जनयन्:
कर्तृ (सोमः)
TypeVerb (participle)
Rootजन् (धातु) → जनयति (णिच्)
गिरःsongs, hymns
गिरः:
कर्म (जनयन् किम्?)
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक) स्त्री.
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ (पवत इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पवतेpurifies/flows (as purified)
पवते:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootपू (धातु) / पव् (वैदिक प्रयोग) → पवते
आयुषक्for (long) life
आयुषक्:
प्रयोजन/अधिकारण-भावः (उद्देश्य/हितार्थे: ‘आयुषे’)
TypeIndeclinable (Vedic form)
Rootआयुष् (प्रातिपदिक) + क् (वैदिक अव्यय/प्रत्ययात्मक रूप; ‘for life/long life’ अर्थे)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (गच्छन् कं?)
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
गच्छन्going, approaching
गच्छन्:
कर्तृ (सोमः; ‘going to’)
TypeVerb (participle)
Rootगम् (धातु) → गच्छति
कविक्रतुःwhose resolve is that of a seer / seer-willed
कविक्रतुः:
कर्तृ (सोमस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective (compound epithet)
Rootकवि (प्रातिपदिक) + क्रतु (प्रातिपदिक) (बहुव्रीहिः)