Mantra 2
Sukta 9.25
Devata: Soma Pavamāna, with Vāyu as recipient/field of entry
Samhita Patha (Devanagari)
पवमान धिया हितोऽभि योनिं कनिक्रदत् । धर्मणा वायुमा विश ॥
Samhita Patha (IAST)
पव॑मान धि॒या हि॒तो॒३॒॑ऽभि योनिं॒ कनि॑क्रदत् । धर्म॑णा वा॒युमा वि॑श ॥
Transliteration
pávamāna dhiyā́ hitó 'bhí yóniṃ kánikradat | dhármaṇā vāyúm ā́ víśa ||
Translation
O Purifying One, placed by the thought, crying out towards the womb, enter by the law of thy being into Vāyu—the vast Life-force—so the breath may take its right rhythm.
Padapatha (Word Analysis)
पव॑मान । धि॒या । हि॒तः । अ॒भि । योनि॑म् । कनि॑क्रदत् । धर्म॑णा । वा॒युम् । आ । वि॒श॒ ॥पवमान । धिया । हितः । अभि । योनिम् । कनिक्रदत् । धर्मणा । वायुम् । आ । विश ॥pavamāna | dhiyā | hitaḥ | abhi | yonim | kanikradat | dharmaṇā | vāyum | ā | viśa
Word by Word
पवमानO purifying one (Soma)
पवमान:
Kartā (स्तुत्य/सम्बोधित कर्तृ-रूपः सोमः)
TypeAdjective (epithet)
Rootपवमान- (प्रातिपदिक; √पू ‘पवते’ से वर्तमान कृदन्त)
धियाwith/through (ritual) thought, insight
धिया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootधी- (प्रातिपदिक)
हितःplaced, set
हितः:
Kartā (पवमानस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Participle
Root√धा (धातु) → हित (कृदन्त; PPP)
अभिtowards, onto
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग)
योनिम्womb; seat; (filter-)vat, source
योनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोनि- (प्रातिपदिक)
कनिक्रदत्cries aloud, resounds
कनिक्रदत्:
Kriyā (कर्तृ: पवमानः)
TypeVerb
Root√क्रन्द् (धातु) + नि (उपसर्ग) → कनि-क्रद् (तीव्र/पुनरुक्ति-आधारित वर्तमान-धातु-रूप)
धर्मणाby (cosmic) law, by established order
धर्मणा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootधर्मन्- (प्रातिपदिक)
वायुम्Vāyu (Wind-god)
वायुम्:
Karma
TypeNoun
Rootवायु- (प्रातिपदिक)
आtowards, hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
विशenter; go to
विश:
Kriyā (आज्ञा; कर्म: वायुम्)
TypeVerb
Root√विश् (धातु)