Mantra 5
Sukta 9.19
Rishi: Pavamāna Soma seer tradition (RV 9).
Devata: Soma Pavamāna (with attendant feminine powers—often read as Waters/energies of the rite)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
कुविद्वृषण्यन्तीभ्यः पुनानो गर्भमादधत् । याः शुक्रं दुहते पयः ॥
Samhita Patha (IAST)
कु॒विद्वृ॑ष॒ण्यन्ती॑भ्यः पुना॒नो गर्भ॑मा॒दध॑त् । याः शु॒क्रं दु॑ह॒ते पय॑: ॥
Transliteration
kuvíd vṛṣaṇyántībhyaḥ punānáḥ gárbham ā́dadhat | yā́ḥ śukráṃ duhate páyaḥ ||
Translation
Might he, while purifying, place the embryo within the ardent, force-bearing powers—those who milk out the bright milk (the clarified luminous essence).
Padapatha (Word Analysis)
कु॒वित् । वृ॒ष॒न्यन्ती॑भ्यः । पु॒ना॒नः । गर्भ॑म् । आ॒ऽदध॑त् । याः । शु॒क्रम् । दु॒ह॒ते । पयः॑ ॥कुवित् । वृषन्यन्तीभ्यः । पुनानः । गर्भम् । आदधत् । याः । शुक्रम् । दुहते । पयः ॥kuvit | vṛṣanyantībhyaḥ | punānaḥ | garbham | ādadhat | yāḥ | śukram | duhate | payaḥ
Word by Word
कुवित्whether? perhaps?
कुवित्:
—
TypeIndeclinable
Rootकु (interrogative base) + वित् (particle) / prātipadika: कुवित्
वृषण्यन्तीभ्यःto the vigorous (fem.) ones
वृषण्यन्तीभ्यः:
सम्प्रदान (to/for) / अपादान (from) — contextually ‘to’
TypeAdjective (participial)
Rootवृषण्या (adj. stem from वृषन् ‘bull, virile, strong’) → denominative verb वृषण्यति ‘to be vigorous/act like a bull’ → present participle fem. वृषण्यन्ती
पुनानःpurifying (himself), being purified
पुनानः:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Root√पू (पूञ्) ‘to purify’
गर्भम्embryo; seed; womb-child
गर्भम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगर्भ (prātipadika)
आtowards; into; unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (preverb)
दधत्placing; depositing
दधत्:
कर्तृ (with पुनानः; same agent)
TypeVerb (participle)
Root√धा (डुधाञ्) ‘to place, put’
याःwho (fem. pl.)
याः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (relative pronoun stem)
शुक्रम्bright (one); the bright fluid; semen/milk (contextual)
शुक्रम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootशुक्र (adj./noun stem)
दुहतेthey two milk
दुहते:
कर्तृ
TypeVerb
Root√दुह् (दुहँ) ‘to milk’
पयःmilk; nourishing drink
पयः:
कर्म
TypeNoun
Rootपयस् (prātipadika)