Mantra 3
Sukta 9.19
Rishi: Pavamāna Soma seer tradition (RV 9).
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
वृषा पुनान आयुषु स्तनयन्नधि बर्हिषि । हरिः सन्योनिमासदत् ॥
Samhita Patha (IAST)
वृषा॑ पुना॒न आ॒युषु॑ स्त॒नय॒न्नधि॑ ब॒र्हिषि॑ । हरि॒: सन्योनि॒मास॑दत् ॥
Transliteration
vṛ́ṣā punāná āyúṣu stanáyan ádhi barhíṣi | hárīḥ sán yónim ā́sadat ||
Translation
The Bull, purifying himself in the currents of life, thundering, has taken his seat upon the sacred grass; the tawny one, becoming, has entered the womb of the rite.
Padapatha (Word Analysis)
वृषा॑ । पु॒ना॒नः । आ॒युषु॑ । स्त॒नय॑न् । अधि॑ । ब॒र्हिषि॑ । हरिः॑ । सन् । योनि॑म् । आ । अ॒स॒द॒त् ॥वृषा । पुनानः । आयुषु । स्तनयन् । अधि । बर्हिषि । हरिः । सन् । योनिम् । आ । असदत् ॥vṛṣā | punānaḥ | āyuṣu | stanayan | adhi | barhiṣi | hariḥ | san | yonim | ā | asadat
Word by Word
वृषाthe bull; the potent one (Soma)
वृषा:
कर्तृ
TypeNoun (used adjectivally)
Rootवृषन् (प्रातिपदिक) < √वृष्/वृष् (वर्षणे/सेचने; ‘to rain, to be potent’)
पुनानःpurifying himself; being purified
पुनानः:
कर्तृ (वृषा-विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√पू (पवने/शोधने ‘to purify’) → पुनान (शतृ-प्रत्यय, आत्मनेपद) from present stem पुनान-
आयुषुin the lives; in vital powers (lifetimes)
आयुषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
स्तनयन्thundering; roaring
स्तनयन्:
कर्तृ (पुनानः-समनाधिकरण)
TypeParticiple
Root√स्तनय् (स्तनयित्नु-शब्दे ‘to thunder, roar’) → स्तनयत्/स्तनयन् (शतृ) from present stem स्तनय-
अधिupon; over
अधि:
अधिकरण-सम्बन्ध (सप्तमी-सह)
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
बर्हिषिon the sacrificial grass (barhis)
बर्हिषि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
हरिःthe tawny one (Soma)
हरिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
सन्योनिम्the ancient seat/abode (the former resting-place)
सन्योनिम्:
कर्म
TypeNoun (compound)
Rootसन्-योनि (समास: सन् ‘old/ancient’ + योनि ‘seat, womb, abode’)
आसदत्sat down; alighted; took his seat
आसदत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-√सद् (उपसर्ग आ + √सद् ‘to sit, settle, alight’)