Mantra 7
Sukta 9.15
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
एतं मृजन्ति मर्ज्यमुप द्रोणेष्वायवः । प्रचक्राणं महीरिषः ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒तं मृ॑जन्ति॒ मर्ज्य॒मुप॒ द्रोणे॑ष्वा॒यव॑: । प्र॒च॒क्रा॒णं म॒हीरिष॑: ॥
Transliteration
etáṃ mṛ́janti márjyam úpa dróṇeṣv āyávaḥ | pracakrāṇáṃ mahī́r íṣaḥ ||
Translation
Him they cleanse—the one to be cleansed—near the vats; the seekers set him in motion, and great impulsions of nourishment and power begin to turn in his wake.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒तम् । मृ॒ज॒न्ति॒ । मर्ज्य॑म् । उप॑ । द्रोणे॑षु । आ॒यवः॑ । प्र॒ऽच॒क्रा॒णम् । म॒हीः । इषः॑ ॥एतम् । मृजन्ति । मर्ज्यम् । उप । द्रोणेषु । आयवः । प्रचक्राणम् । महीः । इषः ॥etam | mṛjanti | marjyam | upa | droṇeṣu | āyavaḥ | pra-cakrāṇam | mahīḥ | iṣaḥ
Word by Word
एतम्this (him)
एतम्:
कर्म (विशेष्य-निर्देशः) / कर्मपद-विशेषणम्
TypePronoun/Determiner
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मृजन्तिthey cleanse
मृजन्ति:
क्रिया (कर्तृ-क्रिया)
TypeVerb
Root√मृज् (मार्जने ‘to cleanse, wipe’)
मर्ज्यम्to be cleansed / fit to be purified
मर्ज्यम्:
कर्मपद-विशेषणम्
TypeAdjective/Participle
Root√मृज् → मर्ज्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; ‘to be cleansed’)
उपnear, towards
उप:
उपपद-सम्बन्धः (निकटता/समीप्य)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/निपात)
द्रोणेषुin the vats / troughs
द्रोणेषु:
अधिकरण (स्थान)
TypeNoun
Rootद्रोण (प्रातिपदिक; ‘trough, vat, wooden vessel’)
आयवःthe lively ones / the pressers (agents)
आयवः:
कर्ता
TypeNoun (collective/agentive) / Adjective
Rootआयु (प्रातिपदिक; ‘vital force, life’; RV usage: ‘the living/quick ones’, often of the pressing/straining agents)
प्रचक्राणम्rolling onward / moving forward
प्रचक्राणम्:
कर्मपद-विशेषणम्
TypeParticiple (verbal adjective)
Root√चक्र्/√चक्र (Vedic; ‘to move/roll, go round’; reduplicated perfect participle) → प्र-चक्राण (कृदन्त)
महीःthe great (ones)
महीः:
कर्ता
TypeAdjective (substantivized) / Noun-like adjective
Rootमही (प्रातिपदिक; ‘great, mighty’)
इषःrefreshments / invigorating draughts
इषः:
कर्ता (महीः इषः = ‘great refreshments’)
TypeNoun
Rootइष् (प्रातिपदिक; ‘refreshment, nourishment, sap/juice’; RV often of invigorating draughts)