Mantra 1
Sukta 9.13
Rishi: Unspecified in provided input; requires Anukramaṇī mapping for RV 9.13.1.
Devata: Soma Pavamāna (with explicit linkage to Vāyu and Indra as recipients).
Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī-class line length; requires syllable count verification.
Samhita Patha (Devanagari)
सोमः पुनानो अर्षति सहस्रधारो अत्यविः । वायोरिन्द्रस्य निष्कृतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
सोम॑: पुना॒नो अ॑र्षति स॒हस्र॑धारो॒ अत्य॑विः । वा॒योरिन्द्र॑स्य निष्कृ॒तम् ॥
Transliteration
sómaḥ punānó arṣati sahásra-dhāro áty-aviḥ | vāyór índrasya niḥ-kṛtám ||
Translation
Soma, purifying himself, streams in a thousand currents, passing beyond the woolen filter; he goes to the prepared seat and offering-space of Vāyu and Indra within us.
Padapatha (Word Analysis)
सोमः॑ । पु॒ना॒नः । अ॒र्ष॒ति॒ । स॒हस्र॑ऽधारः । अति॑ऽअविः । वा॒योः । इन्द्र॑स्य । निः॒ऽकृ॒तम् ॥सोमः । पुनानः । अर्षति । सहस्रधारः । अतिअविः । वायोः । इन्द्रस्य । निःकृतम् ॥somaḥ | punānaḥ | arṣati | sahasra-dhāraḥ | ati-aviḥ | vāyoḥ | indrasya | niḥ-kṛtam
Word by Word
सोमःSoma (the pressed sacred juice)
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक) < √सु (सु- ‘to press, extract’) → सोम ‘pressed (juice)’
पुनानःbeing purified (in the filter)
पुनानः:
कर्तृ (सोमस्य विशेषणम्)
TypeVerb-derived adjective (participle)
Root√पू (पू- ‘to purify, cleanse’)
अर्षतिflows, streams
अर्षति:
क्रिया (कर्तृ: सोमः)
TypeVerb
Root√ऋष्/अर्ष् (ऋष्/अर्ष् ‘to flow, rush, stream’)
सहस्रधारःhaving a thousand streams
सहस्रधारः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective (compound)
Rootसहस्र + धारा (प्रातिपदिक); धारा < √धृ/√धार् ‘to hold, bear’ (धार- ‘stream’)
अत्यविःpassing over/through the sheep’s (wool), i.e., over the woolen filter
अत्यविः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective/epithet (compound)
Rootअति + अवि (प्रातिपदिक); अवि ‘sheep/ewe’ (filtering wool metaphor)
वायोःof Vāyu
वायोः:
सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of Vāyu’)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of Indra’)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
निष्कृतम्the prepared (draught/portion)
निष्कृतम्:
कर्म
TypeVerbal adjective (past passive participle)
Rootनिस् + √कृ (कृ- ‘to make, prepare’) → निष्कृत (ppp) ‘made ready/finished; set forth’