Mantra 13
Sukta 9.109
Rishi: Pavamāna seers.
Devata: Soma Pavamāna (Indu); associated power Bhaga invoked implicitly.
Chandas: Likely Jagatī (scan required).
Samhita Patha (Devanagari)
इन्दुः पविष्ट चारुर्मदायापामुपस्थे कविर्भगाय ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्दु॑: पविष्ट॒ चारु॒र्मदा॑या॒पामु॒पस्थे॑ क॒विर्भगा॑य ॥
Transliteration
índuḥ pavíṣṭa cā́rur mádāyāpā́m upásthe kavírbhágāya ||
Translation
The bright drop has entered, lovely for ecstasy, in the lap of the waters—seer-like—toward Bhaga: delight settling into the supporting depths to bring the soul’s share of felicity.
Padapatha (Word Analysis)
इन्दुः॑ । प॒वि॒ष्ट॒ । चारुः॑ । मदा॑य । अ॒पाम् । उ॒पऽस्थे॑ । क॒विः । भगा॑य ॥इन्दुः । पविष्ट । चारुः । मदाय । अपाम् । उपस्थे । कविः । भगाय ॥induḥ | paviṣṭa | cāruḥ | madāya | apām | upa-sthe | kaviḥ | bhagāya
Word by Word
इन्दुःthe Soma (drop), Indu
इन्दुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्दु- (प्रातिपदिक; सोम) < PIE *h₁ey-? (शब्दव्युत्पत्तिः अनिश्चित) पारम्पर्येण ‘drop/bright’ इत्यर्थे व्याख्यायते
पविष्टpurified; having been purified
पविष्ट:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeVerb (participial) / Adjective
Root√पू (पवते) ‘to purify, flow’ → क्त (past passive participle) ‘पवित’/वैदिक ‘पविष्ट’
चारुःlovely, beautiful
चारुः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootचारु- (प्रातिपदिक) ‘pleasant, lovely’
मदायfor exhilaration (for rapture)
मदाय:
सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootमद- (प्रातिपदिक) ‘intoxication, exhilaration, rapture’
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप्-/आप्- (प्रातिपदिक) ‘water’
उपस्थेin the lap/bosom
उपस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootउपस्थ- (प्रातिपदिक) ‘lap, bosom, seat; vicinity’
कविःthe seer, the wise one
कविः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeNoun
Rootकवि- (प्रातिपदिक) ‘seer, poet; wise’
भगायfor Bhaga / for fortune (share)
भगाय:
सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootभग- (प्रातिपदिक) ‘Bhaga (deity); share, fortune’