Mantra 1
Sukta 9.108
Devata: Soma Pavamana (for Indra)
Samhita Patha (Devanagari)
पवस्व मधुमत्तम इन्द्राय सोम क्रतुवित्तमो मदः । महि द्युक्षतमो मदः ॥
Samhita Patha (IAST)
पव॑स्व॒ मधु॑मत्तम॒ इन्द्रा॑य सोम क्रतु॒वित्त॑मो॒ मद॑: । महि॑ द्यु॒क्षत॑मो॒ मद॑: ॥
Transliteration
páv asva mádhumat-tama indrā́ya soma kratuvít-tamo mádaḥ | máhi dyukṣá-tamo mádaḥ ||
Translation
Flow forth, O Soma, most honeyed, for Indra; a rapture most rich in will and discernment. A great rapture, most luminous in its shining.
Padapatha (Word Analysis)
पव॑स्व । मधु॑मत्ऽतमः । इन्द्रा॑य । सो॒म॒ । क्र॒तु॒वित्ऽत॑मः । मदः॑ । महि॑ । द्यु॒क्षऽत॑मः । मदः॑ ॥पवस्व । मधुमत्तमः । इन्द्राय । सोम । क्रतुवित्तमः । मदः । महि । द्युक्षतमः । मदः ॥pavasva | madhumat-tamaḥ | indrāya | soma | kratuvit-tamaḥ | madaḥ | mahi | dyukṣa-tamaḥ | madaḥ
Word by Word
पवस्वpurify yourself; flow as the purified (Soma)
पवस्व:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√पू (पवते) / √पु (शोधन) — सोमस्य पवमान-प्रयोगः
मधुमत्तमःmost honeyed; sweetest
मधुमत्तमः:
Kartā (पवस्व इत्यस्य कर्तृ-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमधुमत् (प्रातिपदिकम्) < मधु + मतुप्; तमत्-प्रत्ययेन अतिशयः
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिकम्)
सोमO Soma
सोम:
सम्बोधन (कर्तृ-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिकम्)
क्रतुवित्तमःmost wise in resolve; best knower of sacred intent
क्रतुवित्तमः:
Kartā (पवस्व इत्यस्य कर्तृ-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootक्रतु-वित् (प्रातिपदिकम्) < क्रतु + √विद् (वेदने/वित्तौ) ‘knowing/possessing will, insight’; तमत्-प्रत्ययः
मदःrapture; intoxicating exhilaration
मदः:
Kartā (नामवाक्ये/विशेष्यः; ‘(त्वं) मदः’)
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिकम्) < √मद् (हर्षे/मत्तत्वे)
महिgreatly; mightily
महि:
विशेषण-भावे (क्रिया/विशेष्य-विशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootमहि (अव्ययम्) < मह्/महत्-भावः
द्युक्षतमःmost radiant; most brilliant
द्युक्षतमः:
Kartā (मदः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootद्युक्ष (प्रातिपदिकम्) < द्युत्/द्यु (दीप्तौ) ‘shining’; तमस्-प्रत्ययेन अतिशयः
मदःrapture; exhilarating draught
मदः:
Kartā (नामवाक्ये/विशेष्यः)
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिकम्) < √मद्