Mantra 5
Sukta 9.106
Devata: Soma (Pavamāna) for Indra
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्राय वृषणं मदं पवस्व विश्वदर्शतः । सहस्रयामा पथिकृद्विचक्षणः ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्रा॑य॒ वृष॑णं॒ मदं॒ पव॑स्व वि॒श्वद॑र्शतः । स॒हस्र॑यामा पथि॒कृद्वि॑चक्ष॒णः ॥
Transliteration
índrāya vṛ́ṣaṇaṃ mádaṃ pavasva viśvádarśataḥ | sahásrayāmā pathikṛ́d vicákṣaṇaḥ ||
Translation
Purify yourself into the bull-like rapture for Indra, O all-beautiful. You who move on a thousand paths, maker of the way, discerning in vision—become the clear delight that opens the roads of the inner journey.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रा॑य । वृष॑णम् । मद॑म् । पव॑स्व । वि॒श्वऽद॑र्शतः । स॒हस्र॑ऽयामा । प॒थि॒ऽकृत् । वि॒ऽच॒क्ष॒णः ॥इन्द्राय । वृषणम् । मदम् । पवस्व । विश्वदर्शतः । सहस्रयामा । पथिकृत् । विचक्षणः ॥indrāya | vṛṣaṇam | madam | pavasva | viśva-darśataḥ | sahasra-yāmā | pathi-kṛt | vi-cakṣaṇaḥ
Word by Word
इन्द्रायto/for Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वृषणम्the bull/virile one (i.e., Soma)
वृषणम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
मदम्intoxicating exhilaration/rapture
मदम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
पवस्वpurify yourself; flow (as purified Soma)
पवस्व:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootपू (पवते) / √पू (धातु; ‘to purify, to flow as purified’)
विश्वदर्शतःvisible to all; universally seen
विश्वदर्शतः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootविश्व-दर्शत (प्रातिपदिक; ‘seen by all/visible to all’)
सहस्रयामाhaving a thousand tracks/courses
सहस्रयामा:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसहस्र-यामन् (प्रातिपदिक; ‘having a thousand courses/paths/ways’)
पथिकृत्path-maker; maker of a path
पथिकृत्:
कर्तृ
TypeAdjective (agent-noun)
Rootपथि-कृत् (कृदन्त; √कृ ‘to make’ with पथि-)
विचक्षणःdiscerning; clear-sighted
विचक्षणः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootवि-चक्षण (प्रातिपदिक; ‘discerning, clear-sighted’)