Mantra 6
Sukta 9.103
Rishi: Soma Pavamāna corpus; precise attribution requires Anukramaṇī confirmation.
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Likely Gāyatrī/Anuṣṭubh/Triṣṭubh depending on hymn; verify by metrical count for 9.103.1.
Samhita Patha (Devanagari)
परि सप्तिर्न वाजयुर्देवो देवेभ्यः सुतः । व्यानशिः पवमानो वि धावति ॥
Samhita Patha (IAST)
परि॒ सप्ति॒र्न वा॑ज॒युर्दे॒वो दे॒वेभ्य॑: सु॒तः । व्या॒न॒शिः पव॑मानो॒ वि धा॑वति ॥
Transliteration
pári saptír ná vāja-yúr devó devébhyaḥ sutáḥ | vi-ānaśíḥ pavamā́nō ví dhāvati ||
Translation
Circling like a steed that wins plenitude of force, the god Soma—pressed out for the gods—runs forth in many directions, distributing the widening enjoyment as he purifies himself.
Padapatha (Word Analysis)
परि॑ । सप्तिः॑ । न । वा॒ज॒ऽयुः । दे॒वः । दे॒वेभ्यः॑ । सु॒तः । वि॒ऽआ॒न॒शिः । पव॑मानः । वि । धा॒व॒ति॒ ॥परि । सप्तिः । न । वाजयुः । देवः । देवेभ्यः । सुतः । विआनशिः । पवमानः । वि । धावति ॥pari | saptiḥ | na | vāja-yuḥ | devaḥ | devebhyaḥ | sutaḥ | vi-ānaśiḥ | pavamānaḥ | vi | dhāvati
Word by Word
परिaround, all around
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
सप्तिःthe steed (horse)
सप्तिः:
Kartā
TypeNoun
Rootसप्ति- (प्रातिपदिक; ‘घोड़ा/रथ-घोड़ा’)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
वाजयुःprize-seeking, eager for victory
वाजयुः:
Kartā (सप्तिः का विशेषण/समनाधिकरण)
TypeAdjective/Noun
Rootवाजयु- (प्रातिपदिक; वाज ‘प्राइज/बल’ + यु ‘इच्छु/प्रेरित’)
देवःthe god
देवः:
Kartā (पवमान-सोमः)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
देवेभ्यःto/for the gods
देवेभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
सुतःpressed, expressed (Soma)
सुतः:
Kartā (देवः का विशेषण)
TypeParticiple (past passive)
Rootसु- (धातु ‘सुनोति’/‘सुवति’ → ‘प्रसव/निष्पादन’; क्त-प्रत्यय)
व्यानशिःall-pervading, widely reaching
व्यानशिः:
Kartā (पवमानो का विशेषण)
TypeAdjective/Noun
Rootव्यानशि- (प्रातिपदिक; वि-आनश्/अश् ‘प्राप्ति/व्याप्ति’ से; अर्थ ‘व्यापी/सर्वव्यापी’)
पवमानःpurifying (Soma), flowing clear
पवमानः:
Kartā
TypeParticiple (present middle)
Rootपू (धातु ‘पवते’ = शुद्धौ/प्रवाहे) + शानच् (वर्तमान कृदन्त)
विapart, forth, widely
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
धावतिruns, rushes, streams
धावति:
Kriyā (कर्तृ-क्रिया: पवमानः)
TypeVerb
Rootधाव् (धातु)