Mantra 8
Sukta 9.102
Rishi: Soma Pavamāna corpus; precise attribution requires Anukramaṇī confirmation.
Devata: Soma Pavamāna.
Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī; verify by metrical count.
Samhita Patha (Devanagari)
क्रत्वा शुक्रेभिरक्षभिॠणोरप व्रजं दिवः । हिन्वन्नृतस्य दीधितिं प्राध्वरे ॥
Samhita Patha (IAST)
क्रत्वा॑ शु॒क्रेभि॑र॒क्षभि॑ॠ॒णोरप॑ व्र॒जं दि॒वः । हि॒न्वन्नृ॒तस्य॒ दीधि॑तिं॒ प्राध्व॒रे ॥
Transliteration
krátvā śukrébhir akṣábhir r̥ṇór ápa vrajáṃ diváḥ | hinván r̥tásya dī́dhitiṃ prā́dhvaré ||
Translation
By the power of will, with the bright ‘eyes’, he opens the pen of heaven; driving forward the shining thought of Truth, he makes it advance in the sacrifice.
Padapatha (Word Analysis)
क्रत्वा॑ । शु॒क्रेभिः॑ । अ॒क्षऽभिः॑ । ऋ॒णोः । अप॑ । व्र॒जम् । दि॒वः । हि॒न्वन् । ऋ॒तस्य॑ । दीदि॑तिम् । प्र । अ॒ध्व॒रे ॥क्रत्वा । शुक्रेभिः । अक्षभिः । ऋणोः । अप । व्रजम् । दिवः । हिन्वन् । ऋतस्य । दीदितिम् । प्र । अध्वरे ॥kratvā | śukrebhiḥ | akṣa-bhiḥ | ṛṇoḥ | apa | vrajam | divaḥ | hinvan | ṛtasya | dīditim | pra | adhvare
Word by Word
क्रत्वाby (his) power/resolve (kratu)
क्रत्वा:
करण
TypeNoun
Rootक्रतु-
शुक्रेभिःwith bright/pure
शुक्रेभिः:
करण
TypeAdjective
Rootशुक्र-
अक्षभिःwith axles/wheels (or: with eyes/dice, contextually ‘axles/wheels’)
अक्षभिः:
करण
TypeNoun
Rootअक्ष-
ऋणोःyou opened/set in motion
ऋणोः:
क्रिया
TypeVerb
Rootऋ (ऋणोति)
अपaway, forth
अप:
उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootअप
व्रजम्the enclosure/pen (stall)
व्रजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootव्रज-
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ-
हिन्वन्impelling, setting in motion
हिन्वन्:
कर्तृ
TypeVerbal adjective (present participle)
Rootहिव्/हिन्व् (हिनोति)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋत-
दीधितिम्the shining/beam, radiance
दीधितिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदीधिति-
प्रforth, forward
प्र:
उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootप्र
अध्वरेin the sacrifice/rite
अध्वरे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअध्वर-