HomeRig VedaMandala 8Sukta 96Mantra 16
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Sukta 8.96

Rishi: Kāṇva tradition.
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

त्वं ह त्यत्सप्तभ्यो जायमानोऽशत्रुभ्यो अभवः शत्रुरिन्द्र । गूळ्हे द्यावापृथिवी अन्वविन्दो विभुमद्भ्यो भुवनेभ्यो रणं धाः ॥

त्वं ह॒ त्यत्स॒प्तभ्यो॒ जाय॑मानोऽश॒त्रुभ्यो॑ अभव॒: शत्रु॑रिन्द्र । गू॒ळ्हे द्यावा॑पृथि॒वी अन्व॑विन्दो विभु॒मद्भ्यो॒ भुव॑नेभ्यो॒ रणं॑ धाः ॥

tváṃ ha tyát saptábhyo jā́yamāno ’śatrúbhyo abhavaḥ śátrur indra | gūḷhé dyā́vāpṛthivī́ ánv avindo vibhúmadbhyo bhúvanebhyo ráṇaṃ dhāḥ ||

You, indeed, born from the Seven, became the enemy of the enemyless (the hostile powers), O Indra. You found out Heaven-and-Earth hidden away, and for the wide-spread worlds you established the battle-field (the decisive arena).

त्वम् । ह॒ । त्यत् । स॒प्तऽभ्यः॑ । जाय॑मानः । अ॒श॒त्रुऽभ्यः॑ । अ॒भ॒वः॒ । शत्रुः॑ । इ॒न्द्र॒ । गू॒ळ्हे । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । अनु॑ । अ॒वि॒न्दः॒ । वि॒भ्म॒त्ऽभ्यः॑ । भुव॑नेभ्यः । रण॑म् । धाः॒ ॥त्वम् । ह । त्यत् । सप्तभ्यः । जायमानः । अशत्रुभ्यः । अभवः । शत्रुः । इन्द्र । गूळ्हे । द्यावापृथिवी इति । अनु । अविन्दः । विभ्मत्भ्यः । भुवनेभ्यः । रणम् । धाः ॥tvam | ha | tyat | sapta-bhyaḥ | jāyamānaḥ | aśatru-bhyaḥ | abhavaḥ | śatruḥ | indra | gūḷhe | dyāvāpṛthivī iti | anu | avindaḥ | vibhmat-bhyaḥ | bhuvanebhyaḥ | raṇam | dhāḥ

त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
indeed, surely
:
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
त्यत्that (then/that very)
त्यत्:
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; ‘त्यद्’ = दूरवाचक/प्राचीन रूप)
सप्तभ्यःfrom the seven
सप्तभ्यः:
अपादान
TypeNoun (numeral used substantively)
Rootसप्तन् (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
जायमानःbeing born
जायमानः:
कर्तृ
TypeParticiple
Root√जन् (जायते) + शानच् (वर्तमान कृदन्त)
अशत्रुभ्यःto the non-enemies (friends)
अशत्रुभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective (substantivized)
Rootअ- + शत्रु (प्रातिपदिक)
अभवःyou became
अभवः:
TypeVerb
Root√भू (भवति)
शत्रुःan enemy
शत्रुः:
प्रेडिकेट-नाम (कर्तृसमाना)
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
गूळ्हेin the hidden (state/place)
गूळ्हे:
अधिकरण
TypeAdjective (PPP used substantively)
Root√गुह्/√गूह् (to hide) → गूळ्ह (PPP)
द्यावापृथिवीHeaven-and-Earth
द्यावापृथिवी:
कर्म
TypeNoun (compound)
Rootद्याव् (द्यौः) + पृथिवी (समास: द्वन्द्व)
अन्वविन्दःyou found, discovered
अन्वविन्दः:
TypeVerb
Rootअनु- + √विद् (विन्दति ‘to find’)
विभुमद्भ्यःfrom the mighty ones
विभुमद्भ्यः:
अपादान
TypeAdjective (substantivized)
Rootविभु + मतुप् (विभुमत् ‘mighty, abundant’)
भुवनेभ्यःfrom the worlds/realms
भुवनेभ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; ‘worlds/realms’)
रणम्battle, combat
रणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
धाःyou placed/established
धाः:
TypeVerb
Root√धा (दधाति ‘to place, set’)