Mantra 5
Sukta 8.9
Rishi: Kāṇva tradition
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh/Jagatī mixed possibility (first pāda longer; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
यदप्सु यद्वनस्पतौ यदोषधीषु पुरुदंससा कृतम् । तेन माविष्टमश्विना ॥
Samhita Patha (IAST)
यद॒प्सु यद्वन॒स्पतौ॒ यदोष॑धीषु पुरुदंससा कृ॒तम् । तेन॑ माविष्टमश्विना ॥
Transliteration
yád apsú yád vanaspátaú yád óṣadhīṣu purudamsasā kr̥tám | téna mā aviṣṭam aśvinā ||
Translation
Whatever you two, rich in skillful works, have wrought in the waters, in the lord of plants, and in the healing herbs—by that power of your making, protect me, O Ashvins.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । अ॒प्ऽसु । यत् । व॒नस्पतौ॑ । यत् । ओष॑धीषु । पु॒रु॒ऽदं॒स॒सा॒ । कृ॒तम् । तेन॑ । मा॒ । अ॒वि॒ष्ट॒म् । अ॒श्वि॒ना॒ ॥यत् । अप्सु । यत् । वनस्पतौ । यत् । ओषधीषु । पुरुदंससा । कृतम् । तेन । मा । अविष्टम् । अश्विना ॥yat | ap-su | yat | vanaspatau | yat | oṣadhīṣu | puru-daṃsasā | kṛtam | tena | mā | aviṣṭam | aśvinā
Word by Word
यत्whatever / that which
यत्:
Karma (सम्बन्धसूचक ‘यत्’—यद्…तद्-सम्बन्धे) / (सन्दर्भे कर्म-रूपेण)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
अप्सुin the waters
अप्सु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअप् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक) ‘जल’
यत्whatever
यत्:
Karma (यद्…तद्-सम्बन्धे)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वनस्पतौin the tree / in the lord of the forest
वनस्पतौ:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवनस्पति (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक) ‘वृक्ष/वन-देवता’
यत्whatever
यत्:
Karma (यद्…तद्-सम्बन्धे)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ओषधीषुamong/in the herbs
ओषधीषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootओषधि (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक) ‘औषधि/वनस्पति’
पुरुदंससाO you two of many wondrous deeds
पुरुदंससा:
(सम्बोधन; कारकातीत)
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootपुरु-दंसस् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक) ‘बहु-कार्य/बहु-चमत्कार’
कृतम्done, made
कृतम्:
Karma (यत्…कृतम् = ‘whatever is done/made’)
TypeParticiple (verbal adjective)
Root√कृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृत)
तेनby that / with that
तेन:
Karaṇa
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
माme
मा:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम) — एनक्लिटिक ‘मा’
आविष्टम्enter (into) / pervade / come to me
आविष्टम्:
(क्रिया) — कर्ता: अश्विनौ; कर्म: मा
TypeVerb
Rootआ-√विश् (धातु) ‘प्रवेश/आवेशन’
अश्विनाO Aśvins (you two)
अश्विना:
(सम्बोधन; कारकातीत)
TypeNoun (dual deity name)
Rootअश्विन् (देव-नाम; प्रातिपदिक)