Mantra 2
Sukta 8.9
Rishi: Kāṇva tradition
Devata: Aśvinau
Chandas: Anuṣṭubh (likely; short verse)
Samhita Patha (Devanagari)
यदन्तरिक्षे यद्दिवि यत्पञ्च मानुषाँ अनु । नृम्णं तद्धत्तमश्विना ॥
Samhita Patha (IAST)
यद॒न्तरि॑क्षे॒ यद्दि॒वि यत्पञ्च॒ मानु॑षाँ॒ अनु॑ । नृ॒म्णं तद्ध॑त्तमश्विना ॥
Transliteration
yád antárikṣe yád diví yát páñca mā́nuṣāṃ ánu | nr̥mṇáṃ tád dhattam aśvinā ||
Translation
Whatever the heroic strength is in the mid-world, whatever in heaven, whatever follows the five peoples—grant that power to us, O Ashvins.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । अ॒न्तरि॑क्षे । यत् । दि॒वि । यत् । पञ्च॑ । मानु॑षान् । अनु॑ । नृ॒म्णम् । तत् । ध॒त्त॒म् । अ॒श्वि॒ना॒ ॥यत् । अन्तरिक्षे । यत् । दिवि । यत् । पञ्च । मानुषान् । अनु । नृम्णम् । तत् । धत्तम् । अश्विना ॥yat | antarikṣe | yat | divi | yat | pañca | mānuṣān | anu | nṛmṇam | tat | dhattam | aśv inā
Word by Word
यत्whatever / that which
यत्:
सम्बन्ध/निर्देशक (correlative marker)
TypeIndeclinable (relative pronoun used adverbially)
Rootयद् (sarvanāma-prātipadika)
अन्तरिक्षेin the mid-air, atmosphere
अन्तरिक्षे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (prātipadika)
यत्whatever / that which
यत्:
सम्बन्ध/निर्देशक
TypeIndeclinable (relative pronoun used adverbially)
Rootयद् (sarvanāma-prātipadika)
दिविin heaven, in the sky
दिवि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (prātipadika: दिव्/द्यौः)
यत्whatever / that which
यत्:
सम्बन्ध/निर्देशक
TypeIndeclinable (relative pronoun used adverbially)
Rootयद् (sarvanāma-prātipadika)
पञ्चfive
पञ्च:
विशेषण (मानुषानाम्)
TypeNumeral
Rootपञ्चन् (saṅkhyā-prātipadika)
मानुषान्the (five) men / human clans
मानुषान्:
कर्म (अनु के साथ: ‘following/along the five men’)
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootमानुष (prātipadika)
अनुalong, after, according to
अनु:
कर्म-प्रवचनिय (द्वितीयां नियच्छति)
TypeIndeclinable (preverb/adverb)
Rootअनु (upasarga/avyaya)
नृम्णम्manly might, strength, heroic power
नृम्णम्:
कर्म (दधत्तम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootनृम्ण (prātipadika)
तत्that
तत्:
कर्म (emphatic resumptive: ‘that’)
TypePronoun
Rootतद् (sarvanāma-prātipadika)
धत्तम्place, bestow (you two)
धत्तम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु) < धत्तम्
अश्विनाO Aśvins (you two)
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative of deity)
Rootअश्विन् (prātipadika; dual deity-name)