HomeRig VedaMandala 8Sukta 74Mantra 15
Previous Mantra

Mantra 15

Sukta 8.74

Rishi: Unknown/uncertain.
Devata: Paruṣṇī (river-goddess) with implied praise of a 'most strong' power; may also indirectly glorify Agni/strength through river imagery.
Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī-type (requires verification).

सत्यमित्त्वा महेनदि परुष्ण्यव देदिशम् । नेमापो अश्वदातरः शविष्ठादस्ति मर्त्यः ॥

स॒त्यमित्त्वा॑ महेनदि॒ परु॒ष्ण्यव॑ देदिशम् । नेमा॑पो अश्व॒दात॑र॒: शवि॑ष्ठादस्ति॒ मर्त्य॑: ॥

satyám íttvā mahenadi párūṣṇy áva dediśam | némāpo aśva-dā́taraḥ śáviṣṭhād asti mártyaḥ ||

Truly, I have made you blaze forth, O great River Paruṣṇī; and among mortal men there is none—no giver of horses—stronger than you, O Most Mighty power.

स॒त्यम् । इत् । त्वा॒ । म॒हे॒ऽन॒दि॒ । परु॑ष्णि । अव॑ । दे॒दि॒श॒म् । न । ई॒म् । आ॒पः॒ । अ॒श्व॒ऽदात॑रः । शवि॑ष्ठात् । अ॒स्ति॒ । मर्त्यः॑ ॥सत्यम् । इत् । त्वा । महेनदि । परुष्णि । अव । देदिशम् । न । ईम् । आपः । अश्वदातरः । शविष्ठात् । अस्ति । मर्त्यः ॥satyam | it | tvā | mahe--nadi | paruṣṇi | ava | dediśam | na | īm | āpaḥ | aśva-dātaraḥ | śaviṣṭhāt | asti | martyaḥ

सत्यम्truly, in truth
सत्यम्:
Karaṇa (manner/means: ‘truly’)
TypeNoun (used adverbially)
Rootसत्य (प्रातिपदिक; < सत् ‘being’ + -य)
इत्indeed, just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
महेO great one
महे:
Sambodhana
TypeAdjective
Rootमहत् (विशेषण-प्रातिपदिक)
नदिO river
नदि:
Sambodhana
TypeNoun
Rootनदी (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
परुष्ण्याःof (the river) Paruṣṇī
परुष्ण्याः:
Adhikaraṇa (genitive relation: ‘of Paruṣṇī’)
TypeProper Noun
Rootपरुष्णी (नदी-नाम; स्त्रीलिङ्ग)
अवdown, forth (as preverb)
अव:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootअव (उपसर्ग/अव्यय)
देदिशम्I made (it) manifest / I displayed
देदिशम्:
Kartā (implicit ‘I’)
TypeVerb
Rootदिश् (धातु; ‘to show/point’; वेदिक-रूपे ‘to make manifest/shine forth’), पुनरुक्ति-आदेश (दे-)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध)
इमाःthese
इमाः:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
आपःwaters
आपः:
Kartā (with ‘इमाः’)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (स्त्रीलिङ्ग; ‘waters’)
अश्वदातरःgivers of horses
अश्वदातरः:
Kartā (predicate/epithet of ‘आपः’)
TypeNoun (agent)
Rootअश्वदातर् (तत्पुरुष-समास: अश्व + दातर् ‘giver’)
शविष्ठात्from the strongest
शविष्ठात्:
Apādāna
TypeAdjective (used substantively)
Rootशविष्ठ (सुपरलेटिव; < शवस् ‘strength’)
अस्तिthere is
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस् (धातु ‘to be’)
मर्त्यःa mortal (man)
मर्त्यः:
Kartā (of ‘अस्ति’)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)