Mantra 18
Sukta 8.72
Devata: Soma (with an implicit Vāk/utterance symbolism; heaven as dyu)
Samhita Patha (Devanagari)
उतो न्वस्य यत्पदं हर्यतस्य निधान्यम् । परि द्यां जिह्वयातनत् ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒तो न्व॑स्य॒ यत्प॒दं ह॑र्य॒तस्य॑ निधा॒न्य॑म् । परि॒ द्यां जि॒ह्वया॑तनत् ॥
Transliteration
utó nv asya yát padáṃ haryatásya nidhā́nyam | pári dyā́ṃ jihváyā atanat ||
Translation
And now, that station of his—of the desirable one, his secret deposit—he stretched around heaven with the tongue: the power of utterance encircling the luminous mind-space.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒तो इति॑ । नु । अ॒स्य॒ । यत् । प॒दम् । ह॒र्य॒तस्य॑ । नि॒ऽधा॒न्य॑म् । परि॑ । द्याम् । जि॒ह्वया॑ । अ॒त॒न॒त् ॥उतो इति । नु । अस्य । यत् । पदम् । हर्यतस्य । निधान्यम् । परि । द्याम् । जिह्वया । अतनत् ॥iti | nu | asya | yat | padam | haryatasya | ni-dhānyam | pari | dyām | jihvayā | atanat
Word by Word
उतोand also
उतो:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (उत) अव्यय-प्रातिपदिक
नुnow, indeed
नु:
—
TypeIndeclinable
Rootनु (निपात)
अस्यof him/its
अस्य:
सम्बन्ध (genitive) — ‘of him/it’
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यत्which (that)
यत्:
कर्म/विषय (relative object/topic)
TypePronoun
Rootयद् (संबन्ध-सर्वनाम)
पदम्step; footprint; place
पदम्:
कर्म (that which is ‘stretched/extended’) / विषय
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
हर्यतस्यof the tawny/bright one (Hari); of the desirable one
हर्यतस्य:
सम्बन्ध (genitive) — qualifying the possessor
TypeAdjective
Rootहर्यत (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘हरि/हरित्’ से)
निधान्यम्a deposit; a resting-place; a laid-down treasure
निधान्यम्:
विशेषण/कर्म (as apposition to पदम्)
TypeNoun/Adjective
Rootनिधान्य (विशेषण/नाम; नि-धा से ‘निधान’ ‘स्थापन/निक्षेप’)
परिaround
परि:
— (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
द्याम्the heaven, sky
द्याम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
जिह्वयाwith the tongue
जिह्वया:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
अतनत्he stretched/extended
अतनत्:
क्रिया (मुख्य क्रियापद); कर्ता अव्यक्त (अस्य = ‘he’)
TypeVerb
Root√तन् (तनू) ‘to stretch, extend’