Mantra 1
Sukta 8.72
Devata: Ritual action centered on the Adhvaryu (and implicitly Agni/yajña)
Samhita Patha (Devanagari)
हविष्कृणुध्वमा गमदध्वर्युर्वनते पुनः । विद्वाँ अस्य प्रशासनम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ह॒विष्कृ॑णुध्व॒मा ग॑मदध्व॒र्युर्व॑नते॒ पुन॑: । वि॒द्वाँ अ॑स्य प्र॒शास॑नम् ॥
Transliteration
havíṣ kṛṇudhvam ā́ gamad adhvaryúr vanate púnaḥ | vidvā́n asya praśā́sanam ||
Translation
Prepare the oblation; may the Adhvaryu come forward again to win. Knowing his ordinance, he moves by the right rule of the work.
Padapatha (Word Analysis)
ह॒विः । कृ॒णु॒ध्व॒म् । आ । ग॒म॒त् । अ॒ध्व॒र्युः । व॒न॒ते॒ । पुन॒रिति॑ । वि॒द्वान् । अ॒स्य॒ । प्र॒ऽशास॑नम् ॥हविः । कृणुध्वम् । आ । गमत् । अध्वर्युः । वनते । पुनरिति । विद्वान् । अस्य । प्रशासनम् ॥haviḥ | kṛṇudhvam | ā | gamat | adhvaryuḥ | vanate | punariti | vidvān | asya | pra-śāsanam
Word by Word
हविःoblation, offering
हविः:
कर्म (यज्ञकर्मणि ‘offering’ as the object) / (contextually: the offered oblation)
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक) < √हु (जुहोति ‘to offer, sacrifice’)
कृणुध्वम्make, prepare (you all)!
कृणुध्वम्:
(क्रियापद) — कर्ता: ‘यूयम्’ (अध्यर्यवः/यजमानपक्षः) implied
TypeVerb
Root√कृ (करोति)
आhither, towards (us)
आ:
(क्रियाविशेषण) गमनस्य दिशाबोधकः
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
गमत्let (him) come
गमत्:
(क्रियापद) — कर्ता: ‘अध्वर्युः’
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति)
अध्वर्युःthe Adhvaryu priest
अध्वर्युः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअध्वर्यु (प्रातिपदिक) < अध्वर (‘यज्ञ’) + यु (कर्तृवाचक)
वनतेwins, obtains
वनते:
(क्रियापद) — कर्ता: ‘अध्वर्युः’
TypeVerb
Root√वन् (वनोति/वनते ‘to win, obtain’)
पुनःagain, back
पुनः:
(क्रियाविशेषण) पुनरावृत्तिबोधकः
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
विद्वान्knowing, wise
विद्वान्:
कर्तृ (कर्तृपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √विद् (‘to know’) ; क्त्वसु/वत्-प्रत्यय (perfect participial base)
अस्यof him/this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रशासनम्command, ordinance, rule
प्रशासनम्:
कर्म (विद्वान्—‘knowing’ what?)
TypeNoun
Rootप्र-शासन (प्रातिपदिक) < √शास् (‘to command, rule’) + प्र-