Mantra 4
Sukta 8.71
Devata: Agni
Samhita Patha (Devanagari)
न तमग्ने अरातयो मर्तं युवन्त रायः । यं त्रायसे दाश्वांसम् ॥
Samhita Patha (IAST)
न तम॑ग्ने॒ अरा॑तयो॒ मर्तं॑ युवन्त रा॒यः । यं त्राय॑से दा॒श्वांस॑म् ॥
Transliteration
ná tám agne arā́tayo mártaṃ yuvanta rā́yaḥ | yáṃ trā́yase dāśvā́ṃsam ||
Translation
The hostile powers cannot deprive that mortal of his plenitude, O Agni—him whom you protect, the giver who has offered himself in the act of sacrifice.
Padapatha (Word Analysis)
न । तम् । अ॒ग्ने॒ । अरा॑तयः । मर्त॑म् । यु॒व॒न्त॒ । रा॒यः । यम् । त्राय॑से । दा॒श्वांस॑म् ॥न । तम् । अग्ने । अरातयः । मर्तम् । युवन्त । रायः । यम् । त्रायसे । दाश्वांसम् ॥na | tam | agne | arātayaḥ | martam | yuvanta | rāyaḥ | yam | trāyase | dāśvāṃsam
Word by Word
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध) अव्यय
तम्him/that one
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अरातयःthe hostile ones; foes
अरातयः:
Kartā
TypeNoun
Rootअराति (प्रातिपदिक)
मर्तम्a mortal (man)
मर्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootमर्त (प्रातिपदिक)
युवन्तthey kept away / they hindered
युवन्त:
Kriyā
TypeVerb
Rootयु (धातु; ‘यु’/‘युज्’ वर्गीय—वेदिक प्रयोग: ‘युव्’ = रोकना/वियोजयितुम्/दूरं कर्तुम्)
रायःfrom wealth; of wealth
रायः:
Apādāna (वियोग-अर्थे) / सम्बन्ध
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक ‘रायि’ = धन)
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्रायसेyou protect
त्रायसे:
Kriyā
TypeVerb
Rootत्रा (धातु; ‘रक्षणे’)
दाश्वांसम्the giver; the worshipper (who has given)
दाश्वांसम्:
Karma
TypeNoun (participle used substantively)
Rootदाश्वांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दा ‘दाने’ से परिपूर्ण/भूतकृदन्त ‘दाश्वस्/दाश्वांस्’ = दाता, यजमान)