Mantra 2
Sukta 8.71
Devata: Agni (implicitly/continuing addressee of the hymn; reinforced by surrounding verses with ‘Agne’, ‘Jātavedas’, ‘Ūrjaḥnapāt’)
Samhita Patha (Devanagari)
नहि मन्युः पौरुषेय ईशे हि वः प्रियजात । त्वमिदसि क्षपावान् ॥
Samhita Patha (IAST)
न॒हि म॒न्युः पौरु॑षेय॒ ईशे॒ हि व॑: प्रियजात । त्वमिद॑सि॒ क्षपा॑वान् ॥
Transliteration
náhi manyúḥ paúruṣeya í̄śe hí vaḥ priyajāta | tvám íd asi kṣapā́vān ||
Translation
No human anger or merely personal impulse can truly govern you, O Beloved-born. You alone are the Lord of the nights—holding the power to endure and to lead us through the dark passages.
Padapatha (Word Analysis)
न॒हि । म॒न्युः । पौरु॑षेयः । ईशे॑ । हि । वः॒ । प्रि॒य॒ऽजा॒त॒ । त्वम् । इत् । अ॒सि॒ । क्षपा॑ऽवान् ॥नहि । मन्युः । पौरुषेयः । ईशे । हि । वः । प्रियजात । त्वम् । इत् । असि । क्षपावान् ॥nahi | manyuḥ | pauruṣeyaḥ | īśe | hi | vaḥ | priya-jāta | tvam | it | asi | kṣapāvān
Word by Word
नहिindeed not / surely not
नहि:
—
TypeIndeclinable
Rootनहि (न + हि)
मन्युःwrath, anger, fierce spirit
मन्युः:
कर्तृ (वाक्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्यु (प्रातिपदिक)
पौरुषेयःhuman, belonging to a man / of human origin
पौरुषेयः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootपौरुषेय (पुरुष + एय, तद्धित-प्रातिपदिक)
ईशेrules, has power over
ईशे:
क्रिया
TypeVerb
Rootईश् (धातु)
हिfor, indeed
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि
वःof you (your)
वः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रियजातO dear-born / O beloved-born (epithet)
प्रियजात:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootप्रियजात (प्रिय + जात), समास-प्रातिपदिक
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत्/इद् (निपात; वैदिक ‘इद्’)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
क्षपावान्night-possessing; having nights (i.e., enduring/abiding through nights)
क्षपावान्:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootक्षपावन्त् (प्रातिपदिक; -वन् प्रत्ययः)