Mantra 8
Sukta 8.69
Rishi: Pragātha tradition of Mandala 8 (exact ṛṣi attribution not supplied in input)
Devata: Indra-centered hymn cycle; this verse functions as a choral injunction to praise
Chandas: Likely Triṣṭubh-family (needs verification)
Samhita Patha (Devanagari)
अर्चत प्रार्चत प्रियमेधासो अर्चत । अर्चन्तु पुत्रका उत पुरं न धृष्ण्वर्चत ॥
Samhita Patha (IAST)
अर्च॑त॒ प्रार्च॑त॒ प्रिय॑मेधासो॒ अर्च॑त । अर्च॑न्तु पुत्र॒का उ॒त पुरं॒ न धृ॒ष्ण्व॑र्चत ॥
Transliteration
árcata prárcata príyamedhāso árcata | árcantu putrakā́ utá púraṃ ná dhṛ́ṣṇv arcata ||
Translation
Sing, sing forth—O lovers of the sacrifice—sing; let the sons too sing, singing boldly like a stronghold, so the chant becomes a fortified field for the Truth.
Padapatha (Word Analysis)
अर्च॑त । प्र । अ॒र्च॒त॒ । प्रिय॑ऽमेधासः । अर्च॑त । अर्च॑न्तु । पु॒त्र॒काः । उ॒त । पुर॑म् । न । धृ॒ष्णु । अ॒र्च॒त॒ ॥अर्चत । प्र । अर्चत । प्रियमेधासः । अर्चत । अर्चन्तु । पुत्रकाः । उत । पुरम् । न । धृष्णु । अर्चत ॥arcata | pra | arcata | priya-medhāsaḥ | arcata | arcantu | putrakāḥ | uta | puram | na | dhṛṣṇu | arcata
Word by Word
अर्चतpraise! (you all)
अर्चत:
(क्रियापद)
TypeVerb
Root√अर्च् (arc)
प्रforth, forward, intensively
प्र:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootप्र (upasarga)
अर्चतpraise! (you all)
अर्चत:
(क्रियापद)
TypeVerb
Root√अर्च् (arc)
प्रियमेधासःthe प्रियमेधas (men of dear/pleasing wisdom; a group/lineage of seers)
प्रियमेधासः:
कर्तृ
TypeNoun (epithet, masc.)
Rootप्रियमेध (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास: प्रिय + मेधा)
अर्चतpraise! (you all)
अर्चत:
(क्रियापद)
TypeVerb
Root√अर्च् (arc)
अर्चन्तुlet them praise
अर्चन्तु:
(क्रियापद)
TypeVerb
Root√अर्च् (arc)
पुत्रकाःthe sons / dear little sons
पुत्रकाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपुत्रक (प्रातिपदिक; पुत्र + -क diminutive/affectionate)
उतand, also
उत:
(समुच्चय/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootउत
पुरम्the fort, stronghold
पुरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुर्/पुर (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
(उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootन
धृष्णुboldly, daringly
धृष्णु:
(क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootधृष्णु (प्रातिपदिक; from √धृष् ‘to dare, be bold’)
अर्चतpraise! (you all)
अर्चत:
(क्रियापद)
TypeVerb
Root√अर्च् (arc)