HomeRig VedaMandala 8Sukta 69Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 8.69

Rishi: Pragātha tradition of Mandala 8 (exact ṛṣi attribution not supplied in input)
Devata: Indra, Agni, Viśve Devāḥ, Varuṇa, Āpaḥ (a convergence verse)
Chandas: Likely Jagatī/Triṣṭubh-family (needs verification)

अपादिन्द्रो अपादग्निर्विश्वे देवा अमत्सत । वरुण इदिह क्षयत्तमापो अभ्यनूषत वत्सं संशिश्वरीरिव ॥

अपा॒दिन्द्रो॒ अपा॑द॒ग्निर्विश्वे॑ दे॒वा अ॑मत्सत । वरु॑ण॒ इदि॒ह क्ष॑य॒त्तमापो॑ अ॒भ्य॑नूषत व॒त्सं सं॒शिश्व॑रीरिव ॥

apā́d índro apā́d agnír víśve devā́ amatsata | váruṇa íd ihá kṣayat tám ā́po abhyànūṣata vatsáṃ saṃśíśvarīr iva ||

Indra drank; Agni drank; all the gods grew glad. Varuṇa too dwelt here; and the Waters moved toward him with their murmuring, as mothers lowing around a calf—nourishing the indwelling order with their flowing consent.

अपा॑त् । इन्द्रः॑ । अपा॑त् । अ॒ग्निः । विश्वे॑ । दे॒वाः । अ॒म॒त्स॒त॒ । वरु॑णः । इत् । इ॒ह । क्ष॒य॒त् । तम् । आपः॑ । अ॒भि । अ॒नू॒ष॒त॒ । व॒त्सम् । सं॒शिश्व॑रीःऽइव ॥अपात् । इन्द्रः । अपात् । अग्निः । विश्वे । देवाः । अमत्सत । वरुणः । इत् । इह । क्षयत् । तम् । आपः । अभि । अनूषत । वत्सम् । संशिश्वरीःइव ॥apāt | indraḥ | apāt | agniḥ | viśve | devāḥ | amatsata | varuṇaḥ | it | iha | kṣayat | tam | āpaḥ | abhi | anūṣata | vatsam | saṃśiśvarīḥ-iva

अपात्without eating; unfed (lit. ‘not having eaten’)
अपात्:
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग) + √अद् (अत्ते ‘खाद्’) → ‘अपात्’ (निपात/अव्यय-प्रयोगः, ‘अन्नं न’ इत्यर्थे) अथवा ‘अपाद्’ इत्यस्य पदान्त-रूपम्
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अपात्without eating; unfed
अपात्:
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग) + √अद् → ‘अपात्’ (निपात/अव्यय-प्रयोगः) अथवा ‘अपाद्’ इत्यस्य पदान्त-रूपम्
अग्निःAgni
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
विश्वेall
विश्वे:
Kartā
TypeAdjective
Rootविश्व (सर्व) (प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अमत्सतrejoiced; became exhilarated
अमत्सत:
TypeVerb
Root√मद् (मदति ‘हृष्/मत्तः भव्’)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
Kartā
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
इत्indeed
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइद्/इत् (निपात; एव/अपि/खलु-भावः)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
क्षयत्dwelt; abode
क्षयत्:
TypeVerb
Root√क्षि (क्षयति ‘निवसति/क्षयम् करोति’)
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
आपःthe Waters
आपः:
Kartā
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक; ‘जल’)
अभिtowards
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
अनूषतpraised; called out to
अनूषत:
TypeVerb
Root√वच्/√उच् (वैदिक-रूप ‘अनूषत’ < अनु + √वच्/उच् ‘उच्चैः वद्/स्तु’)
वत्सम्the calf
वत्सम्:
Karma
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
सम्together; fully
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
शिश्वरीःthe lowing cows
शिश्वरीः:
Kartā
TypeNoun
Rootशिश्वरी (प्रातिपदिक; ‘गायः/धेनवः’—व्रजगमन/हर्ष-ध्वनि-युक्ताः)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)